08.03.2018, 07:00 843

Dostoyevski Konuşmaları-1

İki bölümde ele alacağım Dostoyevski eserlerini karşılaştırma ve tahlil etme cüretinden önce söylemeliyim ki seriyi daha fazla uzatmamak adına bu büyük adamın nasıl büyük bir adam olduğuna, eserlerine ve kişiliğine değinmeden, sadece kitapları üstünden birkaç söz söylemeye çalışacağım.

Dostoyevski'nin Yeraltından Notlar'dan önce yazdığı hemen her şeyde insan ruhunun kararsızlığı, ikircikliliği, tutarsızlılığı, dibe kadar inip orayı yeryüzünün zirvesi olarak hayal etmesi, hayallerine, hızla ve tehlikeli biçimlerde kabusa dönüşen hayallerine göre hareket etmesi, her şeyden kuşku etmesi ve yine çok çarpıcı bir şekilde, benzerini ya da kendisine bağlı olan astını ezmesi ya da aşağılaması ama benzemek istediğini ya da bağımlı olduğu üstüne paspas olması ya da yaltaklanması temaları hep vardı. Bu temaların Hoffmancı bir işlenişi olan, konusunu neredeyse doğrudan Hoffman'ın ‘doppelgänger’ kabusundan alan İkiz adlı roman bu bakışın ilk doruğudur. Bu romanda, Rusya'nın en fantastik şehri olan, kuzeydeki bir bataklığının üzerine rasyonel ve geometrik bir mimari anlayışıyla, Rusya'nın akılcılık ve aydınlanma dünyasına girme kararlılığının bir simgesi gibi inşa edilmiş olan Petersburg şehrinde çıldıran bir memur konu edilir. Dostoyevski'nin ilk romanı İnsancıklar'dan beri işlediği bürokrasi dünyası, benzerleriyle sonu gelmez varlık kaygıları içinde rekabet ve mücadele eden memur figürü, İkiz'de benzersiz bir biçime kavuşur; romanın kahramanı aşağılanmanın ve hiçleşmenin doruk noktasına kendisinin birebir kopyasıyla, suretiyle karşı karşıya kalarak, kendi kendisi olan bir başkası tarafından ezilerek varır. Ruhsal bölünmenin fiziksel bölünmeye dönüşmesi Dostoyevski'nin bu (tamamlanmamış denebilecek) romanında delilikle sonuçlanır. Fakat bu tek çözüm değildi: Mary Shelley, Dostoyevski'den yirmi sekiz yıl önce, Frankenstein ya da Modern Prometheus adlı romanıyla bu bölünmeyi, bir başka canlı yaratma ve onun tarafından öldürülme temasıyla yorumlamıştı.

Yeraltından Notlar da bu çerçevede, Frankenstein gibi bilimkurgu ya da bilim edebiyatı geleneği içinde yer alır. Romanın temel teması doğa yasalarının, bilimsel bilginin ve aklın insanın karşısına dikilmesi, onu çelişkili bir varlık olmaya zorlamasıdır. Modern insanın hiç sonu gelmeyecek olan temel ikilemi/paradoksu, kendi öznel düşünce ve inançları ile dış dünyadaki nesnel, bilimsel düşünce ve inançlar arasındaki uyuşmazlıkla başlar roman. "Hastayım ama doktora gitmek istemiyorum, tıbba inanıyorum ama batıl inançlarım var." Aslında bu giriş Ölüler Evinden Notlar'da (ya da Ölü Evinden Notlar) konu edilen bir sahneyi, Sibirya mahkumlarının kürek cezasının, zorunlu çalışma kampının rutininden kurtulmak üzere sığındığı kamp revirini hatırlatır ve bu da Ölüler Evinden Notlar'la Yeraltından Notlar arasındaki bir sürekliliği işaret eder. Dostoyevski'nin çalışma kampı ve sürgün hayatından sonra yazdığı Ölüler Evinden Notlar ile Yeraltından Notlar arasında iki yıl vardır; ve Ölüler Evinden Notlar'ın arka planında silik bir ütopya sorgulaması yer alır: Ortak çalışmaya dayanan bir komün sistemi, Fourier'in ütopya olarak önerdiği bir ‘falanster’ mümkün müdür? Ölüler Evinden Notlar'da kamp yöneticilerinin yersiz zulmü, ceza sistemi, tutukluların birbirlerine karşı adaletsiz davranışı, hayvanlara karşı sebepsiz şiddet gibi örneklerle bu soruya verilen yanıt olumsuz görünür. Yeraltından Notlar bu açıdan bir adım daha öteye gider: doğa yasaları ve bilimsel bilgi karşısında, bunları merkeze alan toplum karşısında insan iradesi ve özgürlüğü mümkün olabilir mi? İnsanın akıl ve mantık kurallarıyla sürekli çelişkiye düşen varlığını nasıl açıklamalı?

İşte bu noktada Yeraltından Notlar, hem modern yirminci yüzyıl edebiyatının hem de bilimkurgu, bilim edebiyatının öncülerinden biri olarak durur. Yirminci yüzyıl edebiyatı ve düşüncesinde Nietzsche'nin hınç fikrini etkilemesi, varoluşçu ve absürt edebiyatçı ve düşünürlere esin kaynağı olması sıkça ele alınmıştır; aynı ölçüde olmasa da, Aldous Huxley ve George Orwell aracılığıyla bütün bir modern bilim edebiyatını etkileyecek olan Zamyatin'in Biz adlı anti-ütopya romanının çıkış noktası olduğu da dile getirilmiştir. Zamyatin-Huxley-Orwell geleneğinde şekillenen matematik-bilimsel aklın hakim olduğu ve insanın hareketlerinin tepeden belirlendiği akılcı toplumun bir kabus olacağı fikrinin kökeni, bugün bunu her ne kadar Shelley, Poe üzerinden Avrupa geleneğine bağlamaya çalışsak temelde Yeraltından Notlar'dır.

Yorumlar (0)
-5°
parçalı bulutlu
Namaz Vakti 22 Ocak 2020
İmsak 06:23
Güneş 07:50
Öğle 12:57
İkindi 15:32
Akşam 17:55
Yatsı 19:17
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Sivasspor 18 40
2. Başakşehir 18 36
3. Trabzonspor 18 35
4. Fenerbahçe 18 34
5. Alanyaspor 18 32
6. Galatasaray 18 30
7. Beşiktaş 18 30
8. Göztepe 18 26
9. Malatyaspor 18 24
10. Gaziantep FK 18 24
11. Denizlispor 18 22
12. Çaykur Rizespor 17 20
13. Gençlerbirliği 17 18
14. Konyaspor 18 18
15. Kasımpaşa 18 15
16. Antalyaspor 18 14
17. Ankaragücü 18 12
18. Kayserispor 18 10
Takımlar O P
1. Hatayspor 18 37
2. Erzurum BB 18 31
3. Bursaspor 18 30
4. Akhisar Bld.Spor 18 28
5. Keçiörengücü 18 28
6. Ümraniye 18 28
7. Menemen Belediyespor 18 28
8. Adana Demirspor 18 27
9. Altay 18 24
10. Balıkesirspor 18 24
11. Giresunspor 18 24
12. Fatih Karagümrük 18 23
13. İstanbulspor 18 20
14. Altınordu 18 19
15. Osmanlıspor 18 16
16. Adanaspor 18 13
17. Boluspor 18 13
18. Eskişehirspor 18 9
Takımlar O P
1. Liverpool 22 64
2. Man City 23 48
3. Leicester City 23 45
4. Chelsea 23 39
5. M. United 23 34
6. Wolverhampton 23 34
7. Sheffield United 23 33
8. Tottenham 23 31
9. Crystal Palace 23 30
10. Arsenal 23 29
11. Everton 23 29
12. Newcastle 23 29
13. Southampton 23 28
14. Burnley 23 27
15. Brighton 23 25
16. West Ham 22 23
17. Watford 23 23
18. Aston Villa 23 22
19. Bournemouth 23 20
20. Norwich City 23 17
Takımlar O P
1. Barcelona 20 43
2. Real Madrid 20 43
3. Atletico Madrid 20 35
4. Sevilla 20 35
5. Getafe 20 33
6. Real Sociedad 20 31
7. Valencia 20 31
8. Athletic Bilbao 20 30
9. Villarreal 20 28
10. Granada 20 27
11. Real Betis 20 27
12. Levante 20 26
13. Osasuna 20 25
14. Deportivo Alaves 20 23
15. Real Valladolid 20 22
16. Eibar 20 22
17. Mallorca 20 18
18. Celta de Vigo 20 16
19. Leganés 20 14
20. Espanyol 20 14
Arşiv

Gelişmelerden Haberdar Olun

@