Erzincan’da yok edilen tarih

Erzincan’da Kaçak Kazılar Ve Bilinçsizlik Kültürel Mirası Yok Ediyor

GENEL 30.12.2019, 12:05
8
Erzincan’da yok edilen tarih

Erzincan’da kaçak kazılar ve bilinçsizlik kültürel mirası yok ediyor. Kısa bir süre önce yayımlanan Uluslararası Erzincan Tarihi Sempozyumu Bildiri Kitabında; Erzincan’ın Tercan ilçesinde bulunan ve Urartular döneminde inşa edilen Yollarüstü Kalesinin kaçak kazılar ve bilinçsizlik yüzünden yok olduğu belirtilerek, “Kesme taşlardan inşa edilen kalenin kesme taşları yerinden sökülerek köy evlerinin yapımında kullanılmış. Yollarüstü Kaya Mezarının yol çalışmaları kapsamında yok edilmesi, kalenin mimari boyutunun ortaya çıkarılmasına büyük oranda engel olmuştur. Gerekli kurumlara ikazların yapılmasına rağmen duyarlılık gösterilmemesi de ayrıca üzerinde düşünülmesi gereken bir durumdur” bilgisine yer verildi.

Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi’nde geçtiğimiz 26-28 Eylül 2019 tarihinde çok sayıda akademisyenin katılımıyla gerçekleşen “Uluslararası Erzincan Tarihi Sempozyumu”nun sonuç bildirge kitabı Erzincan Valiliği himayesinde yayımlandı.

Kitapta, Erzincan ve bölge tarihine ışık tutacak çok sayıda bilimsel araştırma yer aldı.

Yayımlanan araştırmalar arasında Erzurum Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’nden Doç. Dr. Oktay Özgül, yok edilen kültürel miraslara dikkat çekti.

Doç. Dr. Oktay Özgül’ün “Yok Edilen Tarih; Yollarüstü Kalesi” başlığıyla yayımlanan bilimsel araştırmasında, kaçak kazılar ve bilinçsizliğin kültürel mirası yok ettiği belirtildi.

Özgül, Erzincan’ın Tercan ilçesinde bulunan ve Urartular döneminde inşa edilen Yollarüstü Kalesiyle ilgili şu bilgilere yer verdi:

“Urartular stratejik doğal yollara, tarım için uygun topraklara ve demir, bakır, altın gibi zengin maden yataklarına sahip olan Erzincan bölgesinde hakimiyetlerini kalıcı kılmak için faaliyetlere başlamıştır. Daha önceden var olan kaleleri tamir ederek güçlendiren Urartular, bununla birlikte yeni kaleleri de inşa etmişlerdir. Tercan Ovası’nın batı kısmında Yollarüstü Kalesi de bu faaliyetlerin bir sonucu olarak inşa edilmiştir. Kalede yaptığımız ilk çalışmalarda Urartu merkezi yönetim birimlerinde karşımıza çıkan kaya mezarının varlığı tespit edilmiştir. Ancak kalenin eteklerinden geçirilen yol çalışmalarında iş makineleri tarafından kaya mezarının yok edildiğini üzüntüyle gördük. Erzincan ili, Doğu Anadolu Bölgesinin kuzeybatısında yer almaktadır. Erzincan, kuzeyde Bayburt, Gümüşhane, Giresun illeri; doğuda Erzurum, güneyde Bingöl ve Tunceli; güneybatıda Elazığ ve Malatya; batıda ise Sivas ili ile sınır komşusudur. Bulunduğu yer itibariyle Doğu Anadolu, İç Anadolu ve Karadeniz bölgelerinin birbirlerine yaklaştığı konumda yer alan Erzincan, bu konumu sayesinde kendine has coğrafi ve stratejik özelliklere sahip olmuştur. Erzincan, en eski zamanlardan günümüze hem Anadolu’nun iç kesimlerinden güney - kuzey geçiş noktasında, hem de Anadolu yarımadasından Asya’nın içlerine kadar ulaşan doğu-batı yönlü en eski yol güzergahlarının kesişme noktasında yer almaktadır."

“Kaçak kazılar ve bilinçsizlik kültürel mirası yok ediyor”

Urartu kültürüne ışık tutacak kadar değerli küçük büyük buluntuları, çift sistemli sur duvarları, anıtsal mezar odaları ve daha birçok özelliği ile çıkan Altıntepe’nin, Urartu Devleti’nin kuzey bölgesindeki en önemli ve gösterişli yapısı olarak ortaya çıktığını belirten Doç. Dr. Özgül, "Çoğu zaman yerel ulaşım ağları ile Altıntepe’ye bağlanan ve kontrolü sağlanan kalelerde yapmış olduğumuz çalışmalarda, kale yapılarının çoğunun defineciler tarafından tahrip edildiğini ve kültürel mirasın yok edildiğine şahit olduk. Zaten deprem bölgesi olduğu için ayakta kalmakta zorlanan pek çok yapı, kaçak kazıcılar tarafından yok edilerek mimari yapılar iyice tanınmaz hale gelmiştir. Bu duruma iyi bir örnek Yollarüstü Kalesi ve kaya mezarı gösterilebilir. Kale, Erzincan-Erzurum karayolu üzerinde bulunan Kargın (Altunkent) beldesinin 3 kilometre batısında bulunan Yollarüstü köyünün hemen güneyinde yer almaktadır. İşlenmiş kesme taşlardan inşa edilen kalenin kesme taşları yerinden sökülerek köy evlerinin yapımında kullanılmıştır. Kale, Erzincan-Erzurum karayolunu kontrol altında tutabilen bir mevkide yer alır. Sansa Deresi’nin Tercan Ovası’na açıldığı bir yerde bulunması ve hemen kenarından Karasu Irmağı’nın geçmesi, kaleyi daha da stratejik bir hale getirir. Kale anakayanın yapısına uygun bir planda inşa edilmiştir. Zeminden yaklaşık 150 metre yüksekliğinde doğal bir tepenin üzerinde, ana kayalık alandaki taşların düzeltilmesi ile inşa edilen kalenin güney kısmındaki sur duvarlarının mimari izleri takip edilebilmektedir. Diğer kısımlara göre nispeten eğimin daha az olduğu batı kısmında 40 santim yüksekliğinde 1.80 santim genişliğinde 3 sıra halinde merdiven basamakları gözlenebilmektedir. Kalenin tepe kısmında sur yataklarından sökülen kesme taşlar dikkati çekmektedir. Yine aynı alanda kaçak kazı izlerinin yoğunluğu, bu kısımda keramiklerin gün yüzüne çıkmasına sebep olmuştur. Depremlerden dolayı üst kısımda yer alan sur duvar taşlarının yıkılıp aşağı doğru sürüklendiği tespit edilmiştir. Kalenin güneybatısında bir kaya odası tespit edilmiştir. Giriş bölümü tahrip edilmiş olan kaya odasının büyük bir bölümü toprakla dolmuş durumdadır. Bu nedenle kaya mezarının içine çok zor bir şekilde girilebilmiştir. 0.40-0.45 metrelik girişi bulunan kaya mezarının içinin toprak dolgu ile kaplanması nedeni ile mezar odası içinde ancak 0.80-0.90 metrelik yükseklik tespit edilebilmiştir. Tek odalı kaya mezarı 3.5 x 3.15 metre ölçülere sahiptir. Bilindiği üzere tek odalı kaya mezarları, Urartu’da yaygın olan bir ölü gömme uygulamasıdır. Bölgede benzer yapıdaki kaya mezarlarına, Çengerli, Çadırkaya, Üzümlü ve Taşbulak’ta da rastlanır. Kaya mezarının tüm uyarılara rağmen tahrip edilmesi bizim açımızdan esefle karşılanacak bir durum olmuştur. Bu şekilde yapılan tahribat sadece kültürel mirasın yok edilmesine sebep olmakla kalmıyor, aynı zamanda Urartu gibi bölgenin önemli bir siyasal gücü hakkındaki mimari kanıtların da yok olmasına sebep olmaktadır. Erzincan ve çevresinde kültürel mirasın yok edilmesi sadece Yollarüstü Kalesi ile sınırlı kalmamıştır. Urartu Devleti’nin kuzeybatı yayılımındaki son sınırlardan bir tanesi olan Refahiye’de de pek çok arkeolojik merkezde kültürel tahribatın izlerine şahit olmaktayız. 2011 yılında bölgede gerçekleştirdiğimiz yüzey araştırmalarında Refahiye’nin 14 km. kuzeybatısındaki Ortagöze Höyük’te Doğu Anadolu’nun en büyük kaçak kazı alanına rastladık. İş makineleri ile yapıldığı anlaşılan kaçak kazı alanı 17x12 metre boyutlarında ve 10 metre derinliktedir" ifadelerine yer verdi.

Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’nden Doç. Dr. Oktay Özgül, araştırmasının sonuç kısmında da şu bilgilere yer verdi:

“Tek odalı kaya mezarı geleneğine bağlı olarak inşa edilen Yollarüstü Kaya Mezarının yol çalışmaları kapsamında yok edilmesi, kalenin mimari boyutunun ortaya çıkarılmasına büyük oranda engel olmuştur. Gerekli kurumlara ikazların yapılmasına rağmen duyarlılık gösterilmemesi de ayrıca üzerinde düşünülmesi gereken bir durumdur. Her türlü tahribat ve olumsuz duruma rağmen böylesinde stratejik bir öneme sahip kalede kazı yapılması, Urartu’nun bölgedeki askeri mimarisinin açıklığa kavuşturulmasında son derece önemli olacaktır.”

Yorumlar (0)
18°
açık
Namaz Vakti 10 Temmuz 2020
İmsak 03:23
Güneş 05:15
Öğle 12:51
İkindi 16:48
Akşam 20:18
Yatsı 22:01
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 31 66
2. Trabzonspor 31 62
3. Sivasspor 31 54
4. Beşiktaş 31 53
5. Galatasaray 31 52
6. Alanyaspor 31 51
7. Fenerbahçe 31 50
8. Gaziantep FK 31 41
9. Göztepe 31 39
10. Antalyaspor 31 38
11. Kasımpaşa 31 36
12. Gençlerbirliği 31 33
13. Malatyaspor 31 32
14. Denizlispor 31 32
15. Çaykur Rizespor 31 32
16. Kayserispor 31 31
17. Konyaspor 31 30
18. Ankaragücü 31 26
Takımlar O P
1. Hatayspor 32 60
2. Erzurum BB 32 56
3. Adana Demirspor 32 55
4. Bursaspor 32 55
5. Akhisar Bld.Spor 32 54
6. Fatih Karagümrük 32 53
7. Altay 32 51
8. Ümraniye 32 44
9. Keçiörengücü 32 44
10. Giresunspor 32 44
11. Menemen Belediyespor 32 42
12. İstanbulspor 32 37
13. Balıkesirspor 32 35
14. Altınordu 32 33
15. Boluspor 32 30
16. Osmanlıspor 32 27
17. Adanaspor 32 21
18. Eskişehirspor 32 12
Takımlar O P
1. Liverpool 34 92
2. Man City 34 69
3. Chelsea 34 60
4. Leicester City 34 59
5. M. United 34 58
6. Wolverhampton 34 52
7. Sheffield United 34 51
8. Arsenal 34 50
9. Tottenham 34 49
10. Burnley 34 49
11. Everton 34 45
12. Southampton 34 44
13. Newcastle 34 43
14. Crystal Palace 34 42
15. Brighton 34 36
16. West Ham 34 31
17. Watford 34 31
18. Bournemouth 34 28
19. Aston Villa 34 27
20. Norwich City 34 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 34 77
2. Barcelona 35 76
3. Atletico Madrid 35 63
4. Sevilla 35 63
5. Villarreal 35 57
6. Getafe 35 53
7. Real Sociedad 34 51
8. Valencia 35 50
9. Athletic Bilbao 35 48
10. Granada 34 47
11. Osasuna 35 45
12. Levante 35 43
13. Real Betis 35 41
14. Real Valladolid 35 39
15. Eibar 35 36
16. Celta de Vigo 35 36
17. Deportivo Alaves 34 35
18. Mallorca 35 32
19. Leganés 35 29
20. Espanyol 35 24
Günün Karikatürü Tümü
Arşiv

Gelişmelerden Haberdar Olun

@