Dostoyevski konuşmaları -2

Kemal Emre AKDERE

Kemal Emre AKDERE

Aslında bu giriş Ölüler Evinden Notlar'da (ya da Ölü Evinden Notlar) konu edilen bir sahneyi, Sibirya mahkumlarının kürek cezasının, zorunlu çalışma kampının rutininden kurtulmak üzere sığındığı kamp revirini hatırlatır ve bu da Ölüler Evinden Notlar'la Yeraltından Notlar arasındaki bir sürekliliği işaret eder. Dostoyevski'nin çalışma kampı ve sürgün hayatından sonra yazdığı Ölüler Evinden Notlar ile Yeraltından Notlar arasında iki yıl vardır; ve Ölüler Evinden Notlar'ın arka planında silik bir ütopya sorgulaması yer alır: Ortak çalışmaya dayanan bir komün sistemi, Fourier'in ütopya olarak önerdiği bir ‘falanster’ mümkün müdür? Ölüler Evinden Notlar'da kamp yöneticilerinin yersiz zulmü, ceza sistemi, tutukluların birbirlerine karşı adaletsiz davranışı, hayvanlara karşı sebepsiz şiddet gibi örneklerle bu soruya verilen yanıt olumsuz görünür. Yeraltından Notlar bu açıdan bir adım daha öteye gider: doğa yasaları ve bilimsel bilgi karşısında, bunları merkeze alan toplum karşısında insan iradesi ve özgürlüğü mümkün olabilir mi? İnsanın akıl ve mantık kurallarıyla sürekli çelişkiye düşen varlığını nasıl açıklamalı?
İşte bu noktada Yeraltından Notlar, hem modern yirminci yüzyıl edebiyatının hem de bilimkurgu, bilim edebiyatının öncülerinden biri olarak durur. Yirminci yüzyıl edebiyatı ve düşüncesinde Nietzsche'nin hınç fikrini etkilemesi, varoluşçu ve absürt edebiyatçı ve düşünürlere esin kaynağı olması sıkça ele alınmıştır; aynı ölçüde olmasa da, Aldous Huxley ve George Orwell aracılığıyla bütün bir modern bilim edebiyatını etkileyecek olan Zamyatin'in Biz adlı anti-ütopya romanının çıkış noktası olduğu da dile getirilmiştir. Zamyatin-Huxley-Orwell geleneğinde şekillenen matematik-bilimsel aklın hakim olduğu ve insanın hareketlerinin tepeden belirlendiği akılcı toplumun bir kabus olacağı fikrinin kökeni, bugün bunu her ne kadar Shelley, Poe üzerinden Avrupa geleneğine bağlamaya çalışsak temelde Yeraltından Notlar'dır. Sürecek

9 Mart 2018 Cuma tarihinde eklendi ve 366 kez okundu

Yazarın son yazıları...

tümü

YORUMLAR

0 yorum yapıldı
Üye girişi yapmak için tıklayınız