30.09.2021, 06:30

Gelenekten Geleceğe Türk Süsleme Sanatları

"İyi seçkin bir şeydir,seçkin olanı ancak bu niteliğe sahip olanlar ister."Kutadgu Bilig

Dünyanın çeşitli çağlarında değişik toplumlar tarafından  üretilen, yaratılan sanat eserleri farklı ifade şekilleriyle uygarlık ve sanat tarihinin temelini  oluşturmuştur.

Resim, heykel, mimarlık ,edebiyat,sahne sanatları,ses sanatları  ve süsleme sanatları dallarına  ayrılan güzel sanatlar, insanla  başlayan ve insan-doğa- yaşam ve toplum değerlerine yer veren eserlerle  insanlık tarihinin en önemli kültür mirası olmuştur.  

Türk süsleme sanatları, hüsn-i hat, tezhip,minyatür,ebru dallarında  gelenekten geleceğe uzanmış , özgün  ve anlamlı yapısı  ile  yaratıcı ve üretken insan gücünü bütün renkleriyle   sergilemiştir.

Camileri, türbeleri, sarayları,kitapları, ve anıtları bir eşsiz gerdan gibi süsleyen  geleneksel sanatlar, efsane kentlere kimlik ve kişilik katarak tüm sanat eserlerine ruh ve anlam kazandırmış ve  sanat tarihindeki yerlerini almışlardır.

"(...)Yeşil türbesini gezdik dün akşam/Duyduk bir musiki gibi zamandan/ Çinilere sinmiş Kur'an sesini..."Bursa'da Zaman- A.H.Tanpınar

Ünlü çini ustası Mehmet Efendi 'nin ölümsüz çinileriyle süslü  iznik Yeşil Cami için şair Mehmet Öklü şunları yazmış:

"Sana dörtlükler yetmez bir destan gerek/Mecnun Mehmed'in ruhu tüter çinilerinde/ Hacı Musa'nın, Hayrettin Paşa'nın verdiği emek/Nazar boncuğu yapmış seni yerli yerinde."

HÜSN- i HAT

"Ney'de ilahi musikiyi oluşturan kamış, hat sanatımızda ilahi çizgisini çizmiştir."Hattat Ömer Faruk Atabek-1989

Hüsn-i Hat  güzel çizgi namlamına gelir. Türklerin İslamiyeti kabul etmesiyle birlikte  arap alfabesi  ile yazı yazma sanatıdır.  Duygular,düşünceler ve yaşam felsefi ,renkler ve şekillerle harmanlanarak  özel kamış kalemle  kağıda  aktarılır.

Hat sanatında kullanılan  mürekkep isten yapılır.En güzel is, keten tohumundan çıkarılan bezir isidir. özel toprak kaplarda  özle işlemlerden geçirilerek elde edilen isler saatlerce süren işlemlerden sonra  şişelenerek günlerce çalkalanır ve sonra hokkalara konularak kullanılır.

Kûfi hat, nesih hat, celi sülüs hat, talik hat, rika hat, siyakat hat özelliklerine göre  belirli konularda kullanılmaktadır.

Yazı şekillerine göre kamışlar kesilir ve ucu yarılır. Kalemler, sülüs kalemi, nesih kalemi, celi kalemi,ünsi kalem ve talik kalemi adlarıyla anılır. Yazılar aherli kağıt üzerine yazılır.Hattat yazdığı yazıyı bitirmeden bırakmaz.Sabırla çalışır. Elinin emeği, gözünün nuru benliğinin aynası  olan eserlari ile  bütün  sanatkârlar  haklı olarak  kıvanç ve gurur duyarlar.

Kültür Bakanlığı (HAGEM  Genel Müdürlüğü ) olarak ,    25 Ekim 1994-    8 Ocak 1995 tarihleri arasında  ABD  İndiana Üniversitesi Sanat Müzesi'nde 500'den fazla görsel  eserle açtığımız " TÜRK GELENEKSEL SANATI'NIN  BUGÜNÜ" konulu  uygulamalı  sergide,  sanatkârların(hattat,seramik ustası,kök boya ile kilim dokuyan ustalar)  eserleri başında  gururla ve  kıvançla  yaptıkları uygulamalı  gösterileri ABD 'de  geniş ve etkili yankılar yaratmış ve prof.Dr. Henry Glassie tarafından hazırlanan,   İndiana Üniversitesi-Kültür Bakanlığı ortak yayını olarak 600 sayfalık  "TÜRK GELENEKSEL SANATI'NIN BUGÜNÜ"adıyla  ingilizce ve türkçe  olarak tarihi değerde kalıcı ve tanıtıcı  bir yayın çıkarılmıştır.

MİNYATÜR

Orta Asya kökenli olan, ilk önce Uygur Türkleri tarafından kullanılan ve daha sonra Anadolu'ya taşınan minyatür sanatı, kendine özgü özellikleri olan bir  betimleme sanatıdır. Bu sanat yapımına "NAKIŞ" , yapımcısına " NAKKAŞ" denildiği gibi, yapımına "TASVİR" ve yapımcısına "MUSAVVİR"  denildiği görülmektedir.

figürlerle yaratılan  minyatür resimler,hayatın tüm yönlerini anlatmak için  kullanılmıştır. Konularına göre renklerin düz ve ahenkli bir uyum içinde özel kağıtlar üzerine  tarihi olayları, doğayı  ve kişileri  belge niteliğinde kayda geçer.

Ünlü  minyatür sanatçısı Nizamî'nin eserleri,konuları,desenleri renkleri ve  figürleriyle  tarihe ışık tutarak halıların  ve kilimlerin değerlerine  derinlik ve ölümsüzlük  kazandırmıştır.

Minyatür çalışmalarında boyalar, toprak,taş ve mineral parçalarından el taşında ezilmesiyla elde edildiği için asla solmazlar. Tarihi İpek Yolu, Türk süsleme sanatlarıyla dolu.

Geleneksel Türk Süsleme  Sanatları alanında büyük usta,rahmetli  Ömer Faruk Atabek şöyle demiş:

"Minyatür sanatçısı bir müzehhip gibi tezhip bilgisine, bir hattat gibi hat çekmesine, bir ressam gibi yaratma gücüne sahip olmalıdır ki  başarılı olsun.Ayrıca sabrın ve azmin  de bu san'at dalında büyük önemi unutulmamalıdır." 

Sanatçının gözü ve gönlü kalemiyle birleşerek küçük şekil ve çizgilerle olaylara ve  hayata renk, anlam ve derinliklik kazandırır.Bir kaç minyatür ismi, minyatürlerin konuları hakkında  bize ışık tutmaktadır..

"Ankara'da  tava günü, Küçüksuda mesire, Kapadokya'da bağ bozumu, nev bahar,  üç kuleden İstanbul, sekiz karede İstanbul,Giresun'da fındık" Vb. başlıklar  fikir vericidir.

TEZHİP

Tezhip sözcüğü  altınlamak  anlamında " zer"den gelmekte ve yapımcısına  "müzehhip" denmektedir.

Tezhipte, altın ve gümüşün yanısıra,renkli  toprakboyalar,renkli taş ve minarellerin tozları suyla karıştırılıp boya olarak kullanılır.

Kağıt zemin üzerinde boyalar, düşünceler, duygular ve şekiller zarif çerçeve içinde  değişik isimlerle anılan  motifler  kompozisyonu oluşturur.

Hüsn-i hat, tezhip, minyatür,çini ve ebru  süsleme sanatlarında, çağların aydınlığı, geçmişin duygu ve düşünceleri sevgi olur geleceğe taşınır.Sanat eserleri ruhların aynasıdır.

"Toprağa can veren sevgi mimarlarının/Çağları yoğuran irfanları görünür."Şair Mehmet Öklü

Süsleme sanatları içerisinde önemli bir yer tutan  el sanatlarının, tarihsel gelişiminde sosyal-sayasal ve ekonomik olayların etkisi her zaman görülmüştür. Tasarımcı,araştırmacı,yorumcu ve sanatçıların  geçmişi özümseyerek geleceğe yönelik  özgün çalışmalar yürütmeleri kültür değerlerimizin korunarak geliştirlmesinde önemli bir yer tutmaktadır.

Gelenekten geleceğe akıp giden sanat eserlerinde, ruh, felsefe, musiki,ahenk, kimlik, benlik,estetik ve özgünlük vardır.Yaşam felsefesinin özünü ve  ruhunu  geçmişten geleceğe  aktarırlar.

Yorumlar (0)
5
az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Olası bir erken seçimle karşı karşıya mıyız?
Olası bir erken seçimle karşı karşıya mıyız?
Namaz Vakti 24 Mayıs 2022
İmsak 03:25
Güneş 05:12
Öğle 12:43
İkindi 16:38
Akşam 20:03
Yatsı 21:43
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 70
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@