Önceki yazımda hafif raylı sistemin kurulabilmesi için gerekli olan finansal ve teknik gerekliliklerden bahsetmiştim.
Hafif Raylı Sistemin dünyada ve Türkiye’de kullanımda olan çok sayıda örneği mevcut. Hafif Raylı sistemin verimli bir biçimde kullanılabilmesinin temel şartı asgari yolcu sayısının 3000 yolcu (saat yön) olmasıdır.
Hat üzerinde bu yolcu sayısının altında bir yolcu talebi var ise o hat üzerinde otobüs veya minibüsle yolcu taşıması gerçekleştirmek en doğru yoldur. Zira bunun altında bir yolcu talebinin var olduğu güzergahlarda Hafif Raylı Sistem kurmak tamamen gereksiz ve aşırı pahalı bir yatırım yapmak anlamına gelir.
Bu durumu belirttikten sonra sizlerle Türkiye’de ki hafif raylı sistemi kullanan veya hafif raylı sistemi kullanmayı planlayan illerden bahsetmek istiyorum. Hafif Raylı Sistemi illerin başında Adana gelmektedir. Adana 14 km uzunluğundaki Hafif Raylı Sistemini bundan 20 yıl önce planlamış ve 10 yılda hizmete açabilmiştir. 20 yıl önce 340 milyon dolara ihale edilen sistem bittiğinde maliyeti 596 milyon dolara çıkmıştır. Bugün Adana Büyükşehir’e bağlı olan Hafif Raylı Sistem her yıl 50 milyon TL civarında zarar etmektedir.
Hafif Raylı Sistem kurulması için yıllardır çalışmalar yürüten bir başka şehrimiz Mersin’dir. Hafif Raylı Sistem projesini Ulaştırma Bakanlığına kabul ettiren Mersin Büyükşehir işin finansman kısmını çözebilirse projeye başlamayı hedeflemektedir.
Hafif Raylı Sistemi isteyen bir başka şehrimiz ise Karabük ‘tür. Karabük Belediyesi 14 km uzunluğunda bir hat için 80 milyon dolarlık bir yatırım yapmayı hedeflemektedir fakat yatırım miktarının son derece yüksek olması sebebiyle proje henüz planlanma aşamasındadır ve tartışılmaktadır.
Hafif Raylı sistemi kurmak isteyen bir diğer şehrimiz ise Manisa’dır. Manisa şehir merkezinden Organize Sanayi Bölgesine çalışanları taşımayı hedefleyen bu projede henüz proje aşamasındadır.
Hafif Raylı Sistemi düşünen fakat yatırım maliyetinin son derece yüksek olması sebebiyle bu projeden vazgeçen bir diğer ilimiz ise Van’dır. Van Büyükşehir Belediyesi yapmış olduğu etüd çalışmaları sonrasında bu projeyi fazla pahalı bulmuş ve vazgeçmiştir.
Hafif raylı sistemi planlayan bir başka ilimiz ise Kahramanmaraş’tır. Kahramanmaraş içinde şu anda proje aşamasında olan raylı sistem projesi şehirde büyük heyecan oluşturmuştur.
Son dönemde Diyarbakır Büyükşehir Belediyesinden yapılan açıklamada hafif raylı sistemin uzun vadede gerçekleştirilmek istendiği dile getirilmiştir. Fakat ortada henüz bir proje yoktur.
Son olarak Hafif Raylı Sistem projesini son 4 yıldır konuşan fakat henüz hayata geçirememiş olan Trabzon Büyükşehir Belediyesi gelmektedir. Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanı Orhan Fevzi Gümrükçüoğlu Hafif Raylı sistem projeleri hakkında geçen günlerde şu açıklamayı yapmıştır:” Yılsonu itibari ile son şekli verildi. Ocak sonu. İki yol var kaynak birinci yol ihale etmemiz 6 ay sürer, 2019’da başlar. Bir de Ulaştırma Bakanlığı’nın Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü var. Bu projeyi kabul ettirebilirsek, onlar yılda 3-5 projeyi kabul ediyorlar. Bütün siyasi ağırlığımızı kullanıp kabul ettirmeye çalışacağız. Hafif raylı sistemde bu yolu tercih etmek zorunda kalacağız. Onlar yapacaklar biz 20-30 yılda ödeyeceğiz”
Gördüğünüz üzere Trabzon gibi Büyükşehir statüsünde olan bir ilin belediye başkanı da hafif raylı sistem projesini Ulaştırma Bakanlığı kanalıyla yapmayı hedeflemektedir.
Bütün bu örnekleri vermemin sebebi çok açık Türkiye’de Yozgat dışında çok sayıda il hafif raylı sistem kurmayı planlamaktadır fakat Yozgat’dan ölçek olarak fersah fersah büyük iller dahi henüz proje aşamasından öteye geçememişlerdir.
Eğer Trabzonlular gibi biz de siyasi ağırlığımızı koyup şehrimize 20 km’ lik bir hat kurmayı hayal ediyorsak bu sadece bir hayalden ibaret kalacaktır. Çünkü Ulaştırma Bakanlığı Hafif Raylı sistemi Alt yapı Yatırımları Genel Müdürlüğü kanalıyla kurmaktadır fakat kurulum maliyeti ve sonrasındaki işletme maliyeti tamamen sistemin devredildiği kuruma aittir. Bu demektir ki Yozgat’da kurulacak olan 20 km lik bir Hafif Raylı sistem şehrin milyonlarca dolar borçlanması anlamına gelecek ve bu da her yıl milyonlarca lira zarar eden bir raylı sisteme sahip olmamıza sebep olacaktır. Şehrin iflasını hazırlayacak olan ve milli servetin boş yere heba olmasına sebep olacak olan Hafif Raylı Sistem projesi Yozgat için gerçekçi ve doğru bir proje değildir. Yozgatlı sade bir vatandaş olarak gönül ister ki şehrimizi yöneten karar vericiler şehri ilgilendiren konularda öncelikle istişare yapsınlar, araştırsınlar; o konuyu bilenlere danışsınlar ve sonrasında kamuoyunun karşına geçip açıklama yapsınlar. Bu yöntemin çok daha doğru olduğu kanaatini taşıyorum. Hem bu şekilde çok daha verimli tartışmaların da zemini hazırlanacak ve Yozgat’ın önünü açacak projeler çok daha hızlı bir biçimde hayat bulma şansını bulacaktır.
Unutmayalım ki çağımızın temel gerçeği kollektif akılla hareket etmeyi gerektirmektedir. Bu şehir kollektif bir akılla hareket eder ve ortak projelerde buluşursa işte Yozgat asıl o zaman değişecek ve kalkınacaktır.