10.09.2021, 07:19

Hikemî bir uyarı: “Kendini tanı”

İnsanın yaratılırken bünyesine nakşedilen fıtratın içindeki “bulmak” arzusu ve “ebedi olmak” arzusu içimize üflenen tanrı parçacığından ayrı düşünülemez. Daha önce ifade ettiğimiz gibi insanın bütün aramalarının ve bu aramalarından kaynaklanan savruluşunun, kayboluşunun, ilk suçunun, kopuşunun ve kovuluşunun temelinde kendi anlamını bulma ve içine üflenen, Bâki olandan bir parçanın doğal sonucu olarak “ebediyet” arzusu bulunmaktadır. Nitekim Adem peygamberin Şeytan tarafından aldatılması Cennet’te ebedi kalmak vaadine dayanmıyor muydu? Bu arzu insana hayatta kalma isteğini vermekte, bu arzu insana nesillerin devamını sağlayacak hevesi vermektedir.

İnsanın içindeki tanrı parçacığının harekete geçirdiği ebediyet arzusu, sadece kendisine yüklenen ve başkaca hiçbir canlının bilmediği “ölümlü olmak” bilinciyle birleşince, insan içindeki bu arzuyu dünyaya “kalıcı bir iz bırakma”, “bu dünyadan ben de geçtim” deme ve bunun bilinmesini sağlama isteğine yöneltir ya da bu duyguyu bu şekilde ifade etmeye mecbur kalır. Bunca insanın konuşması, kitaplar yazması, müzik yapması, heykel traşlaması, sanat yapması başka nasıl açıklanabilirdi yoksa? Sanatçının biricik imzasını taşıyan sanat eseri sadece estetik bilinciyle açıklanabilir mi? Burada “kalıcı bir iz bırakma” bilincinin ve arzusunun bencilce olmadığının, fıtri bir kodun temerküz etmesinin sonucu olduğunun altını çizmeliyiz.

Delphi’deki Apollon tapınağının kapısında “nosce te ipsum” yani “kendini bil” yazar. Sokrates “kendini tanı, o zaman evreni ve başkalarını tanıyacaksın” der. Ve bu, Sokrates’in öğretisinin özü sayılmaktadır. Bir başka yerde Yunus Emre “ilim ilim ilmektir; ilim kendini bilmektir...” der. Asırlar sonra Miles Davis “İnsanın kendi gibi çalmasını öğrenmesi oldukça uzun zaman alır” diyerek insanın kendisine dair bilincine vurgu yapar. Bu kanaatlerin başında ve öncesindeki bir düşünce aşamasını ve bir arayışı ifade eden Kierkegaard “Tanrı benimle ne kastetmiş olabilir?” der. Ve Tolstoy “niçin yaşıyorum, niçin arzuluyorum, niçin çalışıyorum...Hayatımda kaçınılmaz olan ölümle yok olmayacak bir anlam var mıdır?” diye sorgularken insanın anlam arayışının, bulma ihtiyacının peşine düştüğü çok açık görülmektedir. Sokrates de, Yunus Emre de, Kierkegaard da insanın önce kendini tanıması ve anlam arayışında öncelikle kendine uğramasına dikkat çekiyorlardı.

İnsanın kendisini tanıması ve bilmesi, yaratılış maksadını kavraması ile bağlantılıdır. İnsanın kendini bilmesi, haddini ve sınırını bilmesini de ihtiva etmektedir. Ve insanın kendini kavraması aslolan menzile ulaşmak için sadece bir durak mesabesindedir. Sokrates’in “kendini tanı o zaman evreni tanıyacaksın” sözünü yeniden bir katkı olarak sunabilirz burada. Ya da aynı paralelde okunabilecek Şeyh Galip’in “hoşça bak zatına kim zübde-i alemsin sen/ Merdüm-i dîde ekvan olan ademsin sen” sözü ile “insanın dünyanın muhtasar bir nüshası olduğunu” söyleyen Gazali’yi kaydedebiliriz. Yıllar sonra Sezai karakoç “sırların sırrına ermek için sende anahtar vardır” diyecek ve yine bize kendimizi hatırlatacaktır.

İnsanın içine dönmesi, kabuğuna çekilmesi, metafiziğe yönelmesi, ruhunu kavramaya ve anlamaya çalışması; aslında hayata bakışını etkileyecek, evreni anlamasına, sınırlı varlık düzleminde sınırsızlığı görmesine kapı aralayacaktır. Durmak, belki de yavaşlamak; hızla akan ve acele etmeden yetişme ve yetiştirme imkanının bulunmadığı hissini veren -çünkü herkes koşturmaktadır- dünyada yavaşça hızını düşürüp anda kalmayı başarmakla bir başlangıç yapabiliriz belki de. Kemal Sayar’ın dediği gibi modern insanın en büyük problemlerinden birisi “hayat o kadar hızlanmış durumda ki hatıra oluşturamıyoruz, hiçbir yaşantı kökleşip hatıraya dönüşemiyor.” Oysa insan hatıralarla yaşar. Hatıralarla olur, olgunlaşır ve hatıralarla kendini tanımlar, bulur. Burada “kaplumbağalar yollar hakkında, tavşanlardan daha fazla şey anlatabilirler” diyen Halil Cibran’ı da hatırlamalıyız.

“Petrarca’nın hakkı ve motorum” adlı yazımı “her insanın içsel yolculuğa çıkması başkadır, çıkış yolu başkadır. İçsel yolculuğunuz için kendi “motorunuzu” tanımanıza fırsat verin” diye bitirmiştim. O’ndan mülhem insan;emektir; emek verdiği kadar insandır diyelim.

Yorumlar (1)
Mengüşoğlu 2 hafta önce
Araf Suresini hatırlatan bu güzel yorumun sahibi sevgili Uğur kardeşimin kalbine sağlık diyorum yola devam
Günün Anketi Tümü
Sizce ülkemizin bir erken seçime ihtiyacı var mı?
Sizce ülkemizin bir erken seçime ihtiyacı var mı?
Namaz Vakti 27 Eylül 2021
İmsak 05:02
Güneş 06:25
Öğle 12:37
İkindi 15:59
Akşam 18:39
Yatsı 19:57
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 7 16
2. Altay 7 15
3. Beşiktaş 7 14
4. Trabzonspor 6 14
5. Hatayspor 7 13
6. Konyaspor 6 12
7. Alanyaspor 6 12
8. Kayserispor 7 11
9. Karagümrük 7 11
10. Galatasaray 7 11
11. Sivasspor 7 9
12. Adana Demirspor 7 9
13. Antalyaspor 7 8
14. Gaziantep FK 7 8
15. Başakşehir 7 6
16. Malatyaspor 7 6
17. Kasımpaşa 6 5
18. Göztepe 7 5
19. Giresunspor 7 2
20. Rizespor 7 1
Takımlar O P
1. Ümraniye 7 19
2. Ankaragücü 7 15
3. Erzurumspor 7 15
4. Eyüpspor 7 13
5. Bandırmaspor 7 12
6. Tuzlaspor 6 11
7. Kocaelispor 6 10
8. Manisa FK 7 9
9. Menemenspor 7 8
10. Gençlerbirliği 7 8
11. Boluspor 6 7
12. Samsunspor 5 7
13. İstanbulspor 6 7
14. Altınordu 7 7
15. Adanaspor 7 6
16. Denizlispor 6 6
17. Balıkesirspor 6 6
18. Bursaspor 7 5
19. Ankara Keçiörengücü 6 4
Takımlar O P
1. Liverpool 6 14
2. Man City 6 13
3. Chelsea 6 13
4. M. United 6 13
5. Everton 6 13
6. Brighton 5 12
7. West Ham 6 11
8. Aston Villa 6 10
9. Brentford 6 9
10. Arsenal 6 9
11. Tottenham 6 9
12. Watford 6 7
13. Leicester City 6 7
14. Wolverhampton 6 6
15. Crystal Palace 5 5
16. Southampton 6 4
17. Newcastle 6 3
18. Leeds United 6 3
19. Burnley 6 2
20. Norwich City 6 0
Takımlar O P
1. Real Madrid 7 17
2. Real Sociedad 7 16
3. Sevilla 6 14
4. Atletico Madrid 7 14
5. Rayo Vallecano 7 13
6. Barcelona 6 12
7. Valencia 7 11
8. Osasuna 7 11
9. Athletic Bilbao 7 10
10. Real Betis 6 9
11. Villarreal 6 8
12. Mallorca 7 8
13. Espanyol 7 6
14. Cádiz 7 6
15. Elche 7 6
16. Celta de Vigo 6 4
17. Levante 7 4
18. Granada 6 3
19. Deportivo Alaves 6 3
20. Getafe 6 0
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@