01.10.2022, 08:05

XVI. ve XVII. Yüzyıllarda ve günümüzde Ankara

Kentlerin  tarihi, ülkelerin tarihine ışık tutar. Kentlerin, tarihi süreçte  gelişen sosyal, siyasal, ticari,ekonomik, demografik  ve tarihi  özellikleri incelenerek, önemli sonuçlara varılmaktadır. Tarih, coğrafya ve toplum birlikte incelenmelidir.

Kadı sicilleri, Tahrir defterleri,şeriye sicilleri, devlet kayıtlar  gibi belgeler, geçmişin bilgilerini, kültürel değerlerini günümüze ve geleceğe taşırlar.Yapılmış olanlar yapılacaklara  yol gösterirler. Bu belgeler Osmanlı Arşivlerinde mevcuttur. Kent müzeleri kurulmalı ve bazı bilgi ve belge örnekleri burada serginmelidir.

Başlangıçta  bir  "kale şehir" olan Ankara,Hitit, Frig, Galat, Roma,Bizans, Selçuklu, Osmanlı  medeniyetlerini görmüş  ve Türkiye Cumhuriyeti ile bu günlere gelmiştir.

Topoğrafik bakımdan Ankara, ilk zamanlarda üç kapısı bulunan bugünkü Hisar'dan başlayarak, tren istasyonuna doğru  gittikçe alçalan eğimli bir arazi yapısına sahiptir.İlk zamanlar kaleden ibaret olan şehir ,zamanla iki bölüm halinde kale dışına taşmıştır. Kale çevresine 'Yukarı yüz' bugünkü Anafartalar caddesi altında kalan ve Hacı Bayram camiinden Karacabey külliyesine uzanan kısma 'Aşağı yüz' denilmiştir.

Hanlar,hamamlar, kaleler, surlar, dini yapılar,köprüler,eğitim  kurumları  ve esnaf çarşıları, şehrin ticaret,kültür ve meslek hayatına ışık tutmaktalar:

Bedesten ve hanlar: Penbe Han, Kapan Han,Kurşunlu Han,Hasan Paşa hanı,Zağfirancı han,Tuz Hanı,Çengel Han,Bakır Hanı.

 Esnaf çarşıları ve pazarlar: Atpazarı Çarşısı,Koyunpazarı Çarşısı,Karaoğlan Çarşısı,Debbağhane Pazarı,Kağnı Pazarı,Uzun Çarşı,Kapan isimleriyle anılmakta.

Coğrafi nokta olarak  978 metre yükseklikte kurulan Hisar, iç ve dış kaleden ibaret olup, yönetim ve ticaret ağırlıklı yapılara sahiptir. Ayrıca, medreseler ve diğer  dinsel yapılar da mevcut. Sicillerde yer alan hamamlar arasında Eynebey,Şengül, tahtakale,Hasan paşa,karacabey,kaledibi ,tor Hasan isimleri bulunmakta.

1601 tarihli bir yerleşim çizimi üzerinde  85 mahalle ismini görmekteyiz.(Leblebici mahallesi,Ürgüp mahallesi,Çakırlar mahallesi,Ahi  Tura mahellesi,Yenişehir mahallesi Vb)

Polonyalı  gezgin Smeon Ankara için şunları yazmış: "Şehir halkı kâmilen sofçudur. İyi cins sof buradan çıkar ve dünyanın dört yanına sevk edilir." Bir Avrupalı ressamın çizdiği, kale ve çevresindeki yerleşimleri gösteren  Ankara tablosunda, sof imalatını gösteren  atölyelere de yer verilmiştir.

1640 tarihinde Ankara'yı ziyaret eden Evliya Çelbi,  esnafları ve tüccarları özel olarak ayrıntılı bir şekilde  anlatmıştır.Peypazarı hakkındaki notları kısaca şöyledir: " İlk Fatihi  Kütahya Beylerbeyi  Yakup Şah'ın  veziri Dinar Hazer'dir. Güzel bir pazar kurulur. Bütün kıymetli eşyalar bulunur. Halkın uğraşısı tiftik keçisi olduğundan, pazarlardas sof çok satılır. müşterisi vardır. Senede bin kadar sof ipliği satılır. Halkın çoğu bilgindir ve Oğuız taifesindendir..."

 Hitit ve Frigler'den sonra, Roma döneminde, İrandan Anadolu'ya uzanan Kral Yolu üzerinde önemli bir askeri ve idari merkez olan Ankara, ticari ve sosyal yönden de önemli gelişmeler göteren bir merkezdi.

Ankara,XVI:yüzyılda Tımar Rejiminin uygulandığı bir Osmalı Eyaleti idi. Tepriz İpek Yolu'nun Anadolu kolu içersinde yer alan  Beypazarı, Nallıhan ve Ankara'dan geçen yollar,Çankırı, Tokat, Çorum, Amasya istikâmetinden  Erzincan ve Erzurum'a ulaşmaktaydı.

Anadolu'yu çaprazlama kesen    Afyon, Akşehir ve konya’dan geçerek ,Halep ve Şam'a ulaşan  ticari önem taşıyan bir yol, Ankara,  Kayseri, Konya,Urfa, Hatay'dan  geçmekteydi.

Halk ozanımız  Turnaları Yozgat, Sivas, Maraş, Üzerinden Hatay'a uçurarak tarihe not düşer:      

"Elbistan'dan kalkınca görünür Nurhak dağları,/Zatından  cıgallıdır oranın ağası beyi,/Uğrunuza gelir de azaplı Köyü,/Bir gece orada kalın turnalar./Oradan kalkınca görünür gavur Dağları,/Çıkarın karaları da bağlan ağları,/Altı arap atlı da Türkmen beyleri,/Amik Ovası'na inin turnalar."

"Si-An'da Tran'a TARİHİ İPEK YOLU" kitabımda , Kral  ve İpek Yolu'nda Beypazarı, Nallıhan ve Ankara’ya özel olarak yer verdim. Yüzyıllar öncesinden başlayarak,  askeri,idari ve ticari yönden çok önemli bir merkez görevi  yapan Ankara'nın XVI. ve XVII. yüzyıllardaki durumuna kısaca değindim. Ankara, değişik uygarlıklara,savaşlara sahne olmuş önemli bir tarih, kültür ve siyaset merkezidir.

Kanuni Devri'ne ait "Anadolu Mufassal Defteri'ne" göre Ankara Sancağı'nda toplam olarak: 741 köy,339 mezraa,113 çiftlik, 21 yaylak,466 yörük cemati bulunmaktaymış.

Bir zamanlar, Ayaş,Çubuk, Yabanâbat, Muratzabât,Çukurcak,Şorba, Yörük ve Bacı isimleri ile  9 kazâ dairesine  bölünmüş Ankara, hakkında binlerce eser, makale ve araştırma  bulunmakta. Geçmişi bilmek ve geleceğe plan yapmak açısından bu bilgi ve belgeler  önemini ve önceliğini korumaktadır.Bu alanda önemli eserler çıkaran Ankara Enstitüsü vakfı'nı  gönülden kutluyorum.

Toplumun sosyal,kültürel ve sağlık yaşamında önemli bir yer tutan hamamların tarihi,insanlık tarihi ile önemli bir yere sahiptirler. Hamamlar,sosyal yaşamda özel bir önem, öncelik ve değer taşırlar.

başlar.Zamanın şartlarına göre hamamların yapıları,konumları ve işlevleri de değişikliklere uğramıştır. Doğal sıcak su kaynağı ve kaplıcaları zengin olan ülkemizde ,kaplıca hamamları yanında şehir hamamları da Geçmişten günümüze kalan tarihi Roma hamamı’ndan başka, belli başlı Ankara hamamları şunlardır:

1-Eyne Bey Subaşı  hamamı: Bugün Gazi Lisesi'nin  arkasında ,Hatûnî Türbesi'nin bulunduğu yerdedir. Sultan Murad'ın subaşılarından olan Eyne Bey tarafından XV. yüzyıl başında yapılmış ve zamanla görev dışı kalan hamam , gaz deposu olarak da kullanılmış.

2-Kaledibi hamamı: Ankara'nın aşağı yüzünde ,Fatih devrinin Anadolu beylerbeyi  İsak Paşa tarafından (1461) yaptırılmış. O tarihlerde Anadolu Eyaletinin merkezi Ankara'dır.

3-Karaca Bey hamamı : Hamamönü Talat Paşa Bulvarı üzerindedir. Karaca Bey İbn-i Abdullah tarafından camii ve zaviyesine gelir sağlanması amacıyla yaptırılmış.

4-Şengül hamamı : Çocuk Esirgeme  Kurumu ve Anafartalar lisesi yakınındadir. XV.yüzyılda kadın ve erkek kısımları ile İsak Paşa tarafından yaptırılmıştır.

5-Hasan Paşa hamamı: Belkıs Mahallesi'nde, Belkıs sütunları yakından ,kadın ve erkekler  bölümü olmak üzere Hasan Paşa tarafından (1508) yaptırılmış.Keçeciler hamamının  da Hasan Paşa tarafından yaptırıldığına dair kayıtlar bulunmaktadır.

1640'da Ankara'ya gelen ve gezdiği kentler hakkında tarihe notlar  düşen ünlü gezgin Evliya Çelebi, Cenabî Ahmet Paşa hamamını ,meşhur hamamlar arasında göstermiştir. Amsterdam'da bulunan Ankara tablosu üzerinde , Ulusta bulunan Jüliyen sütünu yanında görülen çifte hamamdan birisi Hasan Paşa veya Cenabî Ahmet paşa hamamı olduğu ifade edilmekte.

Hasan Paşa hamamı, kayıtlar göre 1792 'de  onarılmış, kadınlara ve erkeklere ait bölümler için taş, kireç,Horasan  tuğlası v.b. malzemeler kullanılarak,bölümlerin kubbeleri,duvarları, külhanı ve kazanı onarıma tabi tutulmuş olup ,usta ve amale yevmiyesi olarak, o tarihte 4550 kuruş harcanmış, ayrıca 1820'de yeniden onarım yapılarak 5150 kuruş sarfedilmiş. Hamamların  gelirleri ,onarımlarını ve diğer giderlerini karşılamakta zorlanmış.

Değerli araştırmacı yazar ve eski yıllarda mesai arkadaşım Dr.Rifat Özdemir, Kültür ve Turizm Bakanlığı yayaınları arasında 1986'da çıkan" XIX.Yüzyılın İlk Yarısında Ankara" adlı eserinde ,bu konuları (bedestenleri,hanları, çarşı ve pazar yerlerini,yönetim örgütlerini,dini ve sosyal yapıyı,hamamları,şehrin nüfus yapısını,imar ve sağlık hizmetlerini, şehrin yönetim yapısını,şehir ekonomisini, esnaf yapısını,ticaret ve para hareketlerini ) ayrıntıları bir şekilde bilgi ve belgelerle ifade ederek, Ankara'nın ve ülkemizin  tarihine büyük hizmetlerde bulunmuştur. Kentlerin tarihine ışık tutan eserler çok değerlidir ve kaynak  eserlerdir.Kendisini bir kez daha kutluyorum. Halk kültürümüzün zenginlikleri,çoğu zaman hamamlarda kendisini göstermektedir.

Sayın Genel Başkan  Mehmet Akyol’un yoğun çabaları ile anlamlı etkinliklere imza atan Ankara Meclisi ve Başkent Anadolu  Platformunun gayretleri sonucunda; Kızılcahamam Belediyesinin yerini verdiği ve Ankara Büyük Şehir Belediyesi’nin inşaatını yaptığı  tarihi hamam ve çevre düzenlemesi ile birlikte Y.Kese Köyü Kültür Evi 1 Ekim 2022 günü  saat 12.00 de açılacak. Yemekli geleneksel ikram ile birlikte kültür etkinlikleri yapılacak. Açılış sabahı  saat 9.00 da Ulus’tan davetlileri ve halkı  tören alanına götürmek üzere  Büyük Şehrin tahsis ettiği otobüsler kalkacak…Değerli Genel Başkan Mehmet Akyol’u,muhtar  Şahin Bölük’ü, Dernek başkanı  Faruk Altun’u gönülden kutluyoruz. Bu güzel örnekten hareketle, Kentler merkezi ve çevresi ile bir bütündür anlayışının yaygınlaşmasını temenni ediyoruz.

Tarih ve coğrafya bilgisi ve bilinci toplumlar ve ülkeler için çok değerlidir. Önce ,yaşadığın çevrenin tarihini ve coğrafyasını iyi bileceksin. , Kentler merkezi ve çevresi ile bir bütündür anlayışının yaygınlaşmasını temenni ediyoruz. Güzel örneklere imza atan  tüm yöneticileri kutluyoruz.

Yorumlar (0)
Günün Anketi Tümü
Boğazlıyan Belediyesi’nin çalışmalarından memnun musunuz?
Boğazlıyan Belediyesi’nin çalışmalarından memnun musunuz?
Namaz Vakti 06 Aralık 2022
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 13 29
2. Galatasaray 13 27
3. Adana Demirspor 13 24
4. Konyaspor 14 24
5. Başakşehir 13 24
6. Kayserispor 14 23
7. Trabzonspor 13 23
8. Beşiktaş 13 22
9. Alanyaspor 14 17
10. Gaziantep FK 13 16
11. Antalyaspor 12 16
12. Giresunspor 13 15
13. Kasımpaşa 13 15
14. Hatayspor 13 14
15. Karagümrük 13 13
16. Ankaragücü 13 13
17. Sivasspor 14 11
18. İstanbulspor 13 8
19. Ümraniye 13 7
Takımlar O P
1. Eyüpspor 16 37
2. Samsunspor 15 27
3. Rizespor 15 26
4. Pendikspor 15 26
5. Keçiörengücü 15 26
6. Bodrumspor 15 25
7. Boluspor 15 25
8. Manisa FK 15 24
9. Bandırmaspor 15 24
10. Sakaryaspor 16 22
11. Altay 15 21
12. Adanaspor 15 18
13. Göztepe 14 18
14. Tuzlaspor 15 16
15. Erzurumspor 15 14
16. Altınordu 15 12
17. Ö.K Yeni Malatya 15 11
18. Gençlerbirliği 15 7
19. Denizlispor 15 6
Takımlar O P
1. Arsenal 14 37
2. M.City 14 32
3. Newcastle 15 30
4. Tottenham 15 29
5. M. United 14 26
6. Liverpool 14 22
7. Brighton 14 21
8. Chelsea 14 21
9. Fulham 15 19
10. Brentford 15 19
11. Crystal Palace 14 19
12. Aston Villa 15 18
13. Leicester City 15 17
14. Bournemouth 15 16
15. Leeds United 14 15
16. West Ham United 15 14
17. Everton 15 14
18. Nottingham Forest 15 13
19. Southampton 15 12
20. Wolves 15 10
Takımlar O P
1. Barcelona 14 37
2. Real Madrid 14 35
3. Real Sociedad 14 26
4. Athletic Bilbao 14 24
5. Atletico Madrid 14 24
6. Real Betis 14 24
7. Osasuna 14 23
8. Rayo Vallecano 14 22
9. Villarreal 14 21
10. Valencia 14 19
11. Mallorca 14 19
12. Real Valladolid 14 17
13. Girona 14 16
14. Almeria 14 16
15. Getafe 14 14
16. Espanyol 14 12
17. Celta Vigo 14 12
18. Sevilla 14 11
19. Cadiz 14 11
20. Elche 14 4
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@