Depremin Türkiye'ye yükü 2 trilyon

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, "2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu"nu yayımladı. 140 sayfalık raporda, deprem bölgesinin görünümü, acil müdahale sürecinde alınan tedbirler, hasar ve maliyetler, makroekonomik ve sosyal etki, depremin toplam maliyeti ve afetlere direnç için risk azaltım önerileri gibi bölümler yer aldı. Raporun Makroekonomik Etki bölümüne göre, depremin kısa vadeli etkilerinin değerlendirilmesinde hasıla, dış ticaret, enflasyon, istihdam ve kamu maliyesi üzerinde bariz olumsuz etkilerin yaşanması bekleniyor. İş sürekliliğinin kesintiye uğraması, işgücü ve sermaye kaybının üretim kayıplarına yol açması, arz zincirinin aksaması ile perakende ve toptan ticaretin sekteye uğramasıyla toplam talebin gerilemesi kanalı üzerinden felaketin kısa vadeli etkileri söz konusu olacak.

Depremin potansiyel çıktı üzerindeki etkilerini değerlendirmek üzere üretim fonksiyonu yaklaşımıyla SBBMAKRO modeli üzerinden çeşitli senaryo analizleri gerçekleştirildi. Bu çerçevede depremin 2023 yılı büyümesi üzerinde negatif yüzde 1,0 ile 1,4 puan arasında etkisi olabileceği tahmin ediliyor. Söz konusu SBBMAKRO modeli, üretim faktörlerinden kapasite kullanım oranıyla düzeltilmiş sermaye stoku ve istihdam değişkenleriyle çalışıyor. Birinci senaryoya göre sermaye stokunda ortalama yüzde 1,3 erime, kapasite kullanım oranında yaklaşık 1 puanlık düşüş ve istihdamda yaklaşık yüzde 0,9 oranında azalma varsayımıyla 2023 yılı büyümesinin baz senaryodan yaklaşık 1,4 puan aşağıda gerçekleşebileceği tahmin ediliyor. İkinci senaryoya göre ise, birinci senaryodaki kaybın bir miktar yatırım artışıyla telafi edileceği varsayımı aile 2023 yılı büyüme oranının baz senaryoya göre yaklaşık 1,0 puan aşağıda gerçekleşebileceği tahmin ediliyor.

Hasarın boyutu kamu ve özel kesim şeklinde ayrıldı

Raporun Depremin Toplam Maliyeti bölümünde, Şubat 2023 depremlerinin fiziksel varlıklarda oluşturduğu tahribatın nakdi karşılığı, söz konusu sermaye stokundaki düşüş neticesinde yapılan acil harcamaların büyüklüğü ortaya konuluyor. Söz konusu bölümde, alt yapıda oluşan hasarlar da hesaplamalar içeriğinde yer alıyor. Hasarın boyutu kamu ve özel kesim şeklinde ayrıldı. Ayrıca bölümde tamamen kullanılamaz hale gelen binaların enkaz kaldırma işlemlerine yapılan harcamalar da yer alıyor.

Harcamalar yaklaşık 6,8 milyar dolara tekabül eden 128 milyar lira

Raporun söz konusu bölümüne göre, depremlerin meydana gelmesiyle ilk etapta yapılan harcamalar öncelikle arama kurtarma faaliyetlerinin yürütülmesine ve acil alt yapı hasarlarının giderilmesine yönelik oldu. Buna paralel olarak geçici barınma ihtiyacına yönelik harcama kalemleri karşılandı. Bu süreçte iaşe (yedirip içirme) gibi acil insani ihtiyaçlar da karşılandı. Söz konusu harcamalar yaklaşık 6,8 milyar dolara tekabül eden 128 milyar lira olarak kayda geçti.

Çıkan hurdalardan gelir elde edilecek

5 katlı bina için 15 ton demir hurdası geri dönüştürülebilir olup, tonu 5 bin liradan 15 ton demirin 75 bin lira, diğer malzemeler 25 lira olmak üzere toplamda 100 bin lira hurdadan gelir elde edileceği düşünüldü. Bu durumda geri dönüşüm geliri hizmetli firmaya verilir ise 5 katlı bir bina için enkazın kaldırılarak bertaraf tesisine götürülmesinin tahmini maliyetinin 275 bin lira olarak hesaplandığı kayda geçti.