İlkini Çapanoğlu Süleyman Bey kurdu

Şehrin yakın tarihine ilişkin önemli bilgileri kısa bir süre önce Bozok Üniversitesi’nde düzenlenen III. Uluslarası Bozok Sempozyumu’nda paylaşan Özger’in, Yozgat’taki Pazar ve panayırlara ilişkin çok önemli tespitleri bulunuyor.
Özger’in, yaşadığımız şehrin Pazar ve panayırlarına ilişkin çok özel açıklamaları şöyle: “Süleyman Bey, kaimenin alt kısmına düştüğü notta “…benim mürüvvetli sultanım, bu pazar maddesinde kâr u kisb dâiyyesinde değiliz, mutlak ahâlinin du‘âsını celbe sa‘ydır tanzimine himmetleri me’mûldur…” ifadelerini kullanmıştır.
Yozgat Pazarının aktif olduğunu 1848 tarihli defterden açıkça görebilmek mümkündür. Defterde Yozgat pazarının açılış tarihiyle ilgili olarak, Bozok Sancağı’nda Kızılkoca Kazasına tâbi kazâ-ı mezbûrde haftada bir defa isneyn gününde bazar açılması içün verilen emr kâğıdı fî 2 L sene 207
Panayırın ilk olarak ne zaman açıldığı net olarak tespit edilememektedir. Bulunan en eski tarihli belge 1855 tarihlidir. Burada Yozgad kasabası ittisâlinde güşâd olunmakta olan panayırda…denilmektedir.
Yozgat’ta düzenli olarak tertip edilen panayırının adı bazı belgelerde YOZGAT PANAYIRI, bazılarında ise Yozgat panayırı denildikten sonra parantez içinde KÖHNE PANAYIRI şeklinde geçmektedir. Genellikle salnameler bu şekildedir.
1907 senesinde Şamlı Arap tüccarın panayırdan kısrak alışlarıyla ilgili sorunların anlatıldığı şifreli arşiv belgesinde, panayırdan doğrudan “YOZGAD PANAYIRI” olarak söz edilmektedir.
Panayırda her yıl yaklaşık 20 bin civarında hayvan alış verişi olmaktaydı.
Maraş ve Halep taraflarından oldukça genç ve kıymetli sığır türü hayvanlar da getirilirdi.
Çukurova ve diğer taraflardan at türleri de getirilirdi. Koyun ve keçi de panayırda alınır satılırdı.
Yozgat gazetesinin 1928 yılındaki panayır haberine göre, burada sadece at ve kısrak değil aynı zamanda “mamulat, ve masnuat” yani el emeği ve sanat ürünleri de satılmaktaydı.
1907 yılında Şam’dan gelen Arap tüccarlar toplam 918 kısrak ve 215 tay satın almışlardı
Bozok bölgesinde Bozok pazarı adıyla rastlanılan ilk pazar 1585 tarihlidir.
Yozgat şehir merkezinde haftalık pazar, ilk olarak Çapanoğlu Süleyman Bey’in girişimiyle 1793 tarihinde açılmıştır.”
İLÇELERDE DE
KURULMAYA
BAŞLADI
Özger, panayırların belirli bir tarihten sonra ilçelerde de açılmaya başladığını belirtti.
Prof. Dr. Yunus Özger, Yozgat yakınlarında Akdağmadeni, Budaközü, Boğazlıyan kazaları, Kuşçu köyü ve Köhne nahiyesinde de hafta pazarlarının açıldığını hatırlatarak, şunları söyledi:
“Yozgat panayırı ya da Köhne Panayırı şeklinde iki ayrı isimle anılan panayır her sene Haziran ayının ilk haftasında Yozgat merkezde kurulmakta ve Temmuz ayı ortasına kadar sürmekteydi.
Yozgat panayırı, Yozgat ve bağlı kazalarda yaşayan ahalinin, el işi ürünleri, zirai aletleriyle birlikte küçük ve büyükbaş hayvanlarını satma imkanı elde ettikleri büyük bir pazardı.
Buraya sadece Yozgat ve çevre şehirlerden gelenler olmayıp, aynı zamanda bugün ayrı bir devlet olan Suriye’nin Yozgat’a yaklaşık 650 km uzaklıkta bulunan Halep ve yaklaşık 1000 km uzaklıkta bulunan Şam şehirlerinden tüccarlar da gelmekteydi.
Bir aydan fazla süren panayır boyunca binlerce alış veriş yapılmakta, para el değiştirmekte ve kültürel etkileşim yaşanmaktaydı.
Yozgat, bu yönüyle XIX. Yüzyılda bölgede panayır kültürüne öncülük etmekteydi. Nitekim panayır sayesinde yakalanan ticari ivme, Çorum ve Kırşehir’i harekete geçirmiş ve her ikisi de kendi şehirlerinde benzer panayırın açılmasını sağlamışlardır.”