Yozgat'a gelişinin 95. Yıl dönümünde Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve Ziyaretleri

1924 Yılı Gezisi

Mustafa Kemal Paşa’nın 1924’te Afyon‘ dan başlattığı sonbahar yurt gezisi

Marmara ‘ dan Karadeniz Bölgesine buradan Doğu Anadolu‘ ya kadar uzanmıştı. 15

Ekim 1924 günü Mustafa Kemal Paşa, Kayseri ‘den Yozgat ‘a geçecekti. Yozgat Valisi

Azmi Bey konukları almak üzere Kayseri‘ ye kadar gelmişti. Ancak şiddetli yağmur

yağdığından yollardan endişe edilmişti. Valinin ısrarı üzerine yola çıkıldı ( Önder, 1975:

353).

Gazi Mustafa Kemal 15 Ekim 1924 Çarşamba akşamı Kayseri’den hareket etmiş,

aynı gün saat 18.00’da halkın büyük katılımı ve tezahüratları arasında Yozgat’a

gelmiştir (Hâkimiyet-i Milliye, 16 Teşrin-i Evvel 1924).

Yoğun yağış nedeniyle geç vakitte Yozgat’a gelen Mustafa Kemal’i vali,

kumandan ve halk karşılamışlardır. Yoğun bir şekilde yağan yağmura rağmen Yozgat’ın

civar köylerinden binlerce kişi Mustafa Kemal’i görmek için gelmişlerdir. Mustafa

Kemal, 16 Ekim 1924 tarihinde Yozgat’ta kalarak valilik ve belediyeyi ziyaret etmiştir.

Mustafa Kemal, beraberinde milletvekilleri Salih, Avni, Süleyman Sırrı, Hamdi, Rauf

ve Kılıç Ali Beyler olduğu halde valilik binasına “Çok yaşasın büyük Gazi’miz”

dilekleri arasında halkın yoğun tezahüratı arasında gelmiştir. Valilikte müdürler ve

öğretmenleri kabul etmiş ve her birinden işleri ve icraatları hususunda bilgiler almıştır.

Yozgat’ın kazalarında doktor olmadığı ve merkezde ise sadece bir operatör olduğu

kendisine ifade edilmiştir. Vilayetin 400 km’ye varan yollarının tamamına yakınının

tamire muhtaç bir halde olduğu ve ayrıca 110 km yolunda yeniden inşa edilmesi

gerektiği anlaşılmış, vilayette güvenliğin hüküm sürmesi ve vakıflara ait emlakın tamir

edilmesi memnuniyetle karşılanmıştır. Vilayette bulunan muhacirlerin durumları

nispeten iyi olduğu belirtilmiştir. Öğretmenlerle çeşitli ders programları hakkında görüş

alışverişinde bulunulmuştur. Bu bilgilerin alınması üzerine Mustafa Kemal, vilayetin

idaresinde gösterdikleri başarı ve yapılan açıklamalardan dolayı vali Azmi Beye

teşekkür etmiştir. Mustafa Kemal buradan ayrıldıktan sonra belediye binasını ziyaret

etmiştir. Bu sırada halk kendisine yine tezahüratlarda bulunmuş ve kendisine 100

kurban kesilmiştir. Mustafa Kemal belediyede Halk Fırkası heyetleri, eşraf, tüccar ve

çeşitli esnaf temsilcileri ile bir saatten fazla memleketin ihtiyacı hakkında sohbet

20

etmiştir. Orada bulunan herkes memleketin gelişmesi için demiryolunun Yozgat’tan

geçirilmesini, tüccarlar ise İş Bankası’nın burada bir şube açmasını rica etmişlerdir.

Bunun üzerine Mustafa Kemal demiryolu güzergâhını bir daha tetkik ettireceğini, eğer

bir sakınca yoksa bunun olabileceğini, aksi takdirde bir bağlantı şubesi araştıracağını

vaat etmiştir. Belediyede Maden kazasından gelen heyeti de kabul etmiş ve burada

bulunduğu esnada halk davul zurna eşliğinde kendisine sevgi gösterisinde bulunmuş ve

top atışları yapılmıştır. Her yerde olduğu gibi kadınlar Mustafa Kemal’in eşi Latife

hanımı ziyaret etmişler ve “Gazi Paşa bizim babamızdır onu da ziyaret edeceğiz”

demişlerdir. Bunun üzerine Gazi Mustafa Kemal eşi ile birlikte Yozgatlı hanımlar ile

görüşmüştür. Gece de halk tarafından fener alayı yapılmıştır (Hâkimiyet-i Milliye, 16

Teşrin-i Evvel 1924; Akın, 2008: 168-170).

1934 Yılı Gezisi

Atatürk ve beraberindeki heyet 3 Şubat 1934 öğleden sonra otomobillerle

Kırşehir’den Yozgat’a hareket ederek Yerköy ‘e gelmişlerdir. Burada Yozgat Valisi,

Alay Kumandanı, Belediye, Fırka ve Halkevi Reis ve Azalarından oluşan bir heyet ile

Yerköy Halkı tarafından büyük bir coşkuyla karşılanmıştır (Vakit Gazetesi, 4 Şubat

1934). Mustafa Kemal Paşa geceyi Yerköy istasyonunda vagonlarında

geçirmişlerdir(Akşam Gazetesi, 3 Şubat 1934). 4 Şubat günü öğleden sonra Yerköy’den

Yozgat’a hareket etmiştir (Akşam Gazetesi, 4 Şubat 1934). Yozgat Valisi Bekir Sami

Bey Çiçekdağı’ndan Demirli Köyüne kadar yol açtırmış olmasına rağmen yağan kar

ardından sulu sepken yolları yine tıkamıştı. Atatürk’ün otomobili iki kere çamura

saplanmıştı. Valinin her ihtimale karşı aldığı tedbirlerle arabalar kurtarılmıştı (Önder,

2002: 153). Yozgat’a yaklaşır yaklaşmaz 150 Atlı karşılamaya çıkmıştı (Hâkimiyeti

Milliye, 4 Şubat 1934). Yozgat’ta binlerce insan yağan karın altında bekliyordu. Atatürk

saat 16.30’ da Yozgat ‘a girmiştir. Önce Hükümet Konağına uğradı. Soba başın da

yorgunluk kahvesi içti. Daha sonra Halkevine ve Belediye ‘ye geldi. Belediye de

yapılan toplantıda şehrin imarı için bir komisyon kurulmasını, hazırlayacakları raporun

kendisine gönderilmesini emretti. Belediyeden sonra liseye geldi. Öğretmen ve

öğrencilerle tarihi konuları görüştü. Geceyi Vali Konağında geçirdi. Gençler muhteşem

bir fener alayı düzenlemişlerdi. Gece yapılan fener alayında İlköğretim Müfettişi Osman

Turgut heyecanlı bir konuşma yapmıştır (Önder, 1994: 204). Atatürk, şehirde dokuz

saat kaldıktan sonra yanındaki heyet ile birlikte 3/4 Şubat 1934 gecesi saat 01.30 da

Yerköy’e hareket etti (Hâkimiyet-i Milliye, 5 Şubat 1934). Halk, asker ve gençler,

onuncu yıl marşını söyleyerek uğurladılar. Yozgat Valisi, uğurlamak için Yerköy’e

heyetle birlikte gitmiştir (Palazoğlu, 1991: 789; Topçuoğlu, 1989: 19).

Her yerde olduğu gibi Yozgat’ta da kadınlar Latife Hanımı ziyaret etmişler, ayrıca

“Gazi Paşa bizim babamızdır onu da ziyaret edeceğiz demişlerdir” Gazi, istek üzerine

kadınların ziyaretini Latife Hanımla birlikte kabul etmiştir (Akın, 2008: 168-170).

Atatürk Yozgat gezisi dönüşünden kısa bir süre sonra Yozgat Valisi Bekir Sami

Beye misafir kaldıkları süre içerisinde gördüğü verimli işlerden dolayı bir teşekkür

mektubu göndermiştir (Hâkimiyet-i Milliye, 9 Şubat 1934).

SONUÇ

Atatürk’ün Cumhuriyetin ilanından sonra gerçekleştirdiği geziler hayata geçirilen

yeniliklerin halk üzerindeki etkilerinin görülmesi açısından önem taşımaktadır. Bu

seyahatler sırasında Atatürk sorunları yerinde görmüş, kendisine iletilen problemleri de

21

çözmeye çalışmıştır. Gittiği yerlerde devlet kurumlarını denetlemiş gördüğü

aksaklıkların düzeltilmesini istemiştir. Ayrıca bu geziler sırasında halk ile yüz yüze

görüşerek şikâyet ve ihtiyaçları tespit etmiştir. Atatürk, her şeyi halk için ve halkla

beraber olarak düşündüğünden, halkı ikna ederek hareket etmiştir. Böylece de halkın

güvenini ve sevgisini kazanmıştır. Özellikle eğitim-öğretim işleri, okul ve öğretmenlerle

yakından ilgilenmiştir.

Mustafa Kemal Atatürk Yozgat şehrini iki defa ziyaret etmiştir. Bu ziyaretleri

Anadolu’nun diğer bölgelerine yaptığı gezilerinde olduğu gibi siyasi, sosyal ve iktisadi

açılardan önem arz eden özellikler göstermektedir. İlki Cumhuriyetin ilan edilmesinden

bir yıl sonra 1924’te gerçekleştirilen seyahattir. Diğer ziyaret ise 10 yıl sonra 1934 yılı

içerisinde olmuştur. Bu iki gezi sırasında da Atatürk Yozgat ve Yozgatlıların sorunları

ile yakından alakadar olmuştur. Halkevini, Belediyeyi, liseyi ve diğer kurumları

gezmiştir. Kendisine iletilen talepleri yerine getirmek için gayret göstereceğini ifade

etmiştir. Ayrıca Yozgat’ta kendisine gösterilen ilgiden çok memnun kaldığını

belirtmiştir.

KAYNAKÇA

Araştırma --İnceleme Eserler

AKIN, Fehmi (2008). Atatürk’ün Sonbahar Gezileri, Anekdot Yayınevi, Ankara.

ÇANAK, Erdem (2016). “Atatürk’ün Yurt Gezilerine Bir Örnek: 1930-1931 Gezisi”

Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl. 4, Sayı.23, Mart, s. 128-178.

DAŞDEMİR, Latif (2008). “Yurtiçi Gezilerinin Önemi ve Bilinmeyen Bir Gezi ”Afyon

Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt VIII, Sayı.3 (Atatürk Özel Sayısı),

Ağustos, s.13-38.

EROL, Evcin (2015). “Gazi Mustafa Kemal’in Bolu’yu Ziyaretleri”, CTAD, Yıl 11,

Sayı 21 (Bahar), s. 137-162.

KÜPELİ, Özer (2007). “ Atatürk’ün Bursa Gezileri ve Halkla İlişkileri”, Edt. Necmi

Ülker, Az Bilinen Yönleriyle Atatürk, Ege Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi

Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayını, İzmir.

ÖNDER, Mehmet (1975). Atatürk’ ün Yurt Gezileri, Tisa Matbaacılık, Ankara.

ÖNDER, Mehmet (2002). Atatürk Bildirileri, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara.

ÖZKAYA, Yücel, (1994). “Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın 1927 İstanbul ve Sonraki

Gezileri”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi,

Sayı. 14, s.186-212.

PALAZOĞLU, Ahmet Bekir (1991). Başöğretmen Atatürk 1928-1938, Cilt. 2, Milli

Eğitim Bakanlığı Yayınları, Ankara.

TINAL, Melih (2008). “Atatürk’ün İzmir Ziyaretleri ve Vefatının İzmir’deki

Yankıları”, ÇTTAD, VII/ 16-17, (Bahar-Güz), s. 19-33.

TOPÇUOĞLU, Orhan (1989). Atatürk Günlüğü 1934, Demircioğlu Matbaacılık,

Ankara.

YÜCEL, Namal (2010). Atatürk’ün Zonguldak Gezisi, Zonguldak Valiliği İl Kültür ve

Turizm Müdürlüğü Yayınları, Ankara.

Gazeteler

Akşam Gazetesi

22

Hâkimiyet-i Milliye

Vakit Gazetesi