Yozgat'ta 1943 tarihli nikah notu şaşırttı

Yozgat Belediyesi tarafından yürütülen nikah arşivini dijital ortama aktarma çalışmaları, Türkiye'nin sosyal ve hukuk tarihine ışık tutan önemli bir belgeyi ortaya çıkardı. 15 Haziran 1943 tarihli nikah kaydında yer alan ve gelin adayı Neziha Hanım tarafından el yazısıyla yazılan şart, kadın haklarının korunmasına yönelik en dikkat çekici tarihi belgelerden biri olarak öne çıktı.

Yaklaşık 83 yıl önce nikah kütüğüne düşülen not, evlilikte şiddete karşı güvence talep eden ifadeleriyle günümüzde de tartışılan evlilik sözleşmeleri konusunda dikkat çekici bir örnek oluşturdu.

1943 yılında nikah defterine dikkat çeken şart yazıldı

Yozgat Belediyesi arşivinde bulunan belgeye göre Neziha Hanım, nikah kütüğünün "İtiraz Muamelesi" bölümüne kendi el yazısıyla özel bir şart ekledi.

Belgede yer alan ifadede, "Eğer tartışma esnasında şiddet görüp evden kovulursam kocam bana 500 lira tazminat ödeyecektir." şartı yazıldı.

Söz konusu şartın taraflar tarafından kabul edilerek şahitler huzurunda onaylandığı belirtilirken, belge kadınların hukuki haklarını koruma çabasının erken dönem örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.

29 bin nikah kaydı tek tek dijital ortama aktarılıyor

Yozgat Belediyesi'nin yürüttüğü arşiv çalışmaları kapsamında 1930-2014 yılları arasını kapsayan 206 Evlenme Kütük Defteri dijital ortama aktarılıyor.

Yaklaşık 29 bin nikah kaydının yer aldığı arşiv, yalnızca evlilik işlemlerini değil, Yozgat'ın sosyal yaşamına ilişkin önemli bilgileri de barındırıyor.

Yetkililer, el yazısıyla hazırlanan eski kayıtların hem korunması hem de araştırmacıların kullanımına sunulması amacıyla titizlikle incelendiğini belirtiyor.

Yozgat'ın nikah arşivinde birçok tarihi ilk yer alıyor

Arşiv kayıtlarında dikkat çeken başka önemli bilgiler de bulunuyor.

Harf Devrimi sonrasında belediye tarafından kıyılan ilk Türkçe nikahın 19 Ekim 1930'da gerçekleştirildiği kaydedildi. Nikah işlemlerinde ilk fotoğraf kullanımının ise 22 Nisan 1931 tarihli evlilik kaydında yer aldığı belirlendi.

Ayrıca Soyadı Kanunu'nun yürürlüğe girmesinin ardından belediye kayıtlarına geçen ilk nikahın da 10 Ağustos 1936 tarihinde kıyıldığı tespit edildi.

Karma evlilikler de arşivlerde yer aldı

İncelenen nikah defterlerinde 1930'lu ve 1940'lı yıllarda Yozgat'ta yaşayan Ermeni, Rum ve Türk vatandaşlar arasında gerçekleştirilen çok sayıda evlilik kaydına da rastlandı.

Arşivlerde bu döneme ait 10'dan fazla karma evlilik bulunduğu belirtilirken, kayıtların kentin sosyal yapısına ilişkin önemli bilgiler sunduğu ifade edildi.

Başkan Arslan: "Bu belgeler geçmişe ışık tutuyor"

Yozgat Belediye Başkanı Dr. Kazım Arslan, arşiv çalışmasının yalnızca belediye kayıtlarını korumaktan ibaret olmadığını belirterek, bu belgelerin geçmişteki aile yapısı, sosyal yaşam ve hukuki uygulamalar hakkında önemli ipuçları verdiğini söyledi.

Arslan, araştırmacıların bu kayıtları tarihsel bir kaynak olarak değerlendirmesi gerektiğini vurgulayarak, belediye arşivlerinde bulunan belgelerin gelecek nesillere aktarılmasının büyük önem taşıdığını ifade etti.

Yozgat Belediyesi'nin dijital arşiv çalışmalarıyla gün yüzüne çıkan 1943 tarihli bu dikkat çekici nikah kaydı, hem kadın hakları tarihi hem de Türkiye'nin toplumsal hafızası açısından önemli belgeler arasında yerini alırken, dönemin sosyal yaşamına ilişkin yeni araştırmalara da ışık tutması bekleniyor.