Prof. Dr. Ömer Turan tarafından yayına hazırlanan “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e, Yozgat’tan Çorum’a Hayatımın Hatıraları” adlı kitap, Yozgat’ın özellikle Çapanoğlu Ayaklanması ve Milli Mücadele yıllarındaki durumuna dair çarpıcı bilgiler içeriyor. Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü tarafından yayımlanan eser, dönemin canlı tanıklarından biri olan Nahiye Müdürü Remzi Aygar’ın hatıratını günümüze taşıyor.
Bir Bürokratın Gözünden Yozgat
1889–1984 yılları arasında yaşamış olan Remzi Aygar’ın kaleme aldığı hatıralar, Yozgat’ın yakın tarihine ışık tutuyor. Çocukluğu ve eğitim hayatının önemli bir kısmı Yozgat’ta geçen Aygar, Yozgat Lisesi mezunu olup memuriyet hayatına burada başladı. Daha sonra Haydarbeyli, Bişek ve Musabeyli nahiyelerinde müdürlük yapan Aygar, görev süresince yaşadıklarını ayrıntılarıyla kaleme aldı.
304 sayfalık kitapta yer alan bu hatırat, Yozgat’ın idari yapısı, köyleri ve demografik durumu hakkında da önemli bilgiler sunuyor.
Çapanoğlu Ayaklanmasının Canlı Tanıklığı
Kitabın en dikkat çeken bölümlerinden biri “Çapanoğlu Ayaklanması ve Milli Mücadele” başlığını taşıyor. Remzi Aygar, ayaklanma sürecini isim isim, gün gün anlatarak olayların perde arkasını gözler önüne seriyor.
Hatıratta, isyan sırasında çıkan yangınlar ve kargaşa ortamı da detaylı şekilde aktarılıyor. Özellikle tarihi Çapanoğlu Büyük Camii’nin yangın tehlikesi geçirdiğine dair anlatımlar, dönemin ne kadar çalkantılı olduğunu ortaya koyuyor.
TBMM Tutanaklarına Yansıyan Yozgat İsyanı
Eserde yer alan bir diğer dikkat çekici bölüm ise TBMM’de yapılan görüşmelere dair aktarımlar. Mustafa Kemal Atatürk’ün Meclis’te Yozgat’taki gelişmelere ilişkin söylediği şu sözler kitaba yansıyor: “Yozgat’ta isyan edenlerin tedibine gitmiş olan bir kuvvetin diğer taraftan ahali-i masumeyi izrar ettikleri anlaşıldı.”
Bu ifade, ayaklanma sürecinin yalnızca askeri değil, sosyal boyutlarıyla da karmaşık bir yapıya sahip olduğunu gösteriyor.
1930’lu Yıllarda Yozgat’ın İdari Yapısı
Kitapta yer alan “1930’lu Yıllarda Yozgat Nahiyeleri ve Köyleri” bölümü ise bölgenin idari yapılanmasına dair önemli veriler sunuyor. Bu bölüm, Yozgat’ın Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki yönetim yapısını anlamak isteyen araştırmacılar için önemli bir kaynak niteliği taşıyor.
Yozgat ve Çorum Tarihini Birlikte Anlatan Eser
Eser yalnızca Yozgat’ı değil, komşu il Çorum’un tarihi gelişimini de ele alıyor. Akıcı üslubuyla dikkat çeken kitap, hem akademik çevreler hem de yerel tarih meraklıları için değerli bir başvuru kaynağı olarak öne çıkıyor.
Bu hatırat, Yozgat’ın yakın tarihine dair bugüne kadar anlatılanların ötesinde, birinci elden tanıklıklar sunması bakımından ayrı bir önem taşıyor. Bölgenin sosyal, idari ve siyasi geçmişini anlamak isteyenler için eser, adeta bir tarihsel hafıza kaydı niteliği taşıyor.
