Yozgat’ın eski mahallelerinde büyüyenlerin hafızasında silinmeyen isimler vardır…
Namıdiğer HACIGÜLÜ Köftenin Oğlu Erdoğan, Eli Büyük Zekeriya, Kadir Baran, Hızlı Yaşar, Tatarın Oğlu Yılmaz, Kuzu Davut, Mustafa Yiğitbaşı, Yedi Bela Durak ve daha niceleri…
Onlar yalnızca sert mizacıyla tanınan insanlar değildi. Aynı zamanda mahallenin huzurunu koruyan, garibanın yanında duran, haksızlığa göz yummayan dönemin “mahalle ağabeyleri”ydi. Bugün hâlâ birçok kişinin hafızasında saygıyla anılmalarının nedeni de buydu.
Mahalle Kültürünün Yazılmamış Kuralları Vardı
1980’li yıllara kadar Anadolu’nun pek çok şehrinde olduğu gibi Yozgat’ta da mahalle kültürü güçlüydü. Herkes birbirini tanır, büyük küçüğünü bilir, sokakta saygı hâkim olurdu.
Mahallede yüksek sesle edepsizlik yapmak kolay değildi. Çünkü herkes bilirdi ki o sokağın bir büyüğü, bir sözü geçen yiğidi vardı. Bir garibanın hakkı yense önce mahalle ayağa kalkardı. Bir kadına yanlış gözle bakıldığında sadece ailesi değil, mahallenin delikanlıları da devreye girerdi.
Borç verip alamayan da onların kapısını çalardı, haksızlığa uğrayan da…
Eski Kabadayılık Korkudan Çok Saygıya Dayanıyordu
Bugün “kabadayı” denildiğinde çoğu insanın aklına mafyatik yapılar geliyor. Oysa eski mahalle ağabeyliği anlayışında temel unsur korku değil, saygıydı.
Eski racon kültüründe mertlik önemliydi. Söz verildi mi tutulurdu. Mazluma sahip çıkmak, mahalleyi korumak ve haksızın karşısında durmak bir delikanlılık ölçüsü sayılırdı.
Osmanlı’dan Cumhuriyet dönemine uzanan külhanbeyi ve racon kültürünün izleri, uzun yıllar Anadolu mahallelerinde yaşamaya devam etti. Elbette her dönemin yanlış insanları vardı; ancak eski anlayışta mahallenin huzurunu bozmak kolay değildi.
“Karadayı” Dizisindeki Ruh Gerçek Hayattan Geliyordu
Bir döneme damga vuran “Karadayı” dizisi de işte bu eski mahalle kültüründen ilham almıştı. Dizide anlatılan racon anlayışı, birçok kişinin çocukluk yıllarında tanık olduğu mahalle düzenini hatırlatıyordu.
Mahallenin ağabeyi sadece sert biri değil; aynı zamanda adalet duygusu güçlü, sözüne güvenilen bir karakter olurdu.
Mahalle Sahipsiz Kalınca Sokakların Ruhu Değişti
Bugün toplumda sıkça konuşulan saygısızlık, uyuşturucu, taciz ve sokak güvenliği sorunları karşısında insanlar eski mahalle kültürünü daha fazla hatırlıyor.
Eskiden mahalle kendi huzuruna da sahip çıkardı. Bir kişinin mahallenin ortasında rahatça uyuşturucu satabilmesi ya da bir kadını taciz edebilmesi kolay değildi. Çünkü racon gereği mahalle düzenini bozan karşısında mutlaka bir güç bulurdu.
Belki de toplumsal değişimin en az konuşulan yönlerinden biri; mahalle sahiplenmesinin, komşuluk bağlarının ve “abi” kavramının zamanla kaybolması oldu. Bugün aramızda olmayan tüm mahalle yiğitlerine Allah’tan rahmet diliyoruz. Hayatta olanlara ise sağlıklı, huzurlu ve hayırlı ömürler temenni ediyoruz.
