Her Müslümanın öğrenmesi, inanması ve tâbi olması lazım olan farzlardan biri de,Allahüteâlânın varlığını tefekkür etmektir. Rabbimizin, azametini, büyüklüğünü düşünmektir. Onun şânına ve şerefine saygı ve hürmette kusur etmemektir.
Bunu yapmak, dinimizde önemli bir ibadettir. Tefekkür; kulun kendi âcizliğini ve günahlarını, Rabbimizin yarattığı bütün varlıkları ve bunlar arasındaki ahenk ve intizam ile kendisinin yaratılışındaki mükemmelliği düşünmek, böylece Allahüteâlânın yarattığı şeylerden ibret almaktır. Kur’ân-ı kerîmde iyiler övülürken buyuruluyor ki: (Onlar ayakta iken, otururken, yanları üstüne yatarken hep Allah’ı anarlar, göklerin ve yerin yaratılışını inceden inceye düşünürler. “Ey Rabbimiz, sen bunları boşuna yaratmadın. Sen münezzehsin. Bizi Cehennem azâbından koru!” derler.)
Peygamber Efendimiz de buyurdular ki:
(Allahüteâlânın yarattıkları üzerinde düşünün, zâtı hakkında düşünmeyin!)
(Tefekkür gibi kıymetli ibâdet yoktur.)
(Biraz tefekkür, bir sene ibadetten kıymetlidir.)
(“Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardından gelişinde akıl sahipleri için elbette ibret verici deliller var” âyeti varken nasıl ağlamayayım? Bu âyeti okuyup da tefekkür etmeyene yazıklar olsun!)
İslâm âlimlerinden bazıları, tefekkür hakkında şunları söylediler:
Tefekkür, insanı bilgi sahibi yapar. Bilgili olan da amel eder. (Vehb bin Münebbih)
Tefekkür, kişinin iyilik ve kötülüğünü gösteren bir aynadır. (Fudayl bin Iyâd)
Tefekkür, zekâyı açar. (İmam-ı Şâfiî)
Dünyayı çok düşünmek, âhirete perdedir. Âhireti düşünmek ise, gafletten kurtarıp hikmet konuşturur. (Ebû Süleyman-ı Dârânî)
Mümin, her fırsatta Allahüteâlânın yarattıklarına bakıp Onu tefekkür etmelidir. Mesela eline bakmalı. Parmakları olmasaydı, bir şeyi tutup alması ne kadar zor olurdu. Yahut parmakları hiç kıvrılmasaydı, eller hiç olmasaydı, gözümüz olmasaydı, gözümüz başka yerde olsaydı, hâlimiz nasıl olurdu? Tırnağın devamlı büyüdüğü gibi, dişlerimiz de büyüseydi ne olurdu? Dişlerimiz kemikle beraber olsaydı, çürüyünce nasıl çekilecekti? Saç uzadığı hâlde, kaşın ve kirpiğin uzamadığını düşünmeli. İnsan kavak gibi büyüyüp gitseydi, ne olurdu? Bitkilerin, meyvelerin yaratılışını, yıldızların, gezegenlerin bir ahenk içinde oluşunu düşünmeli. Bunları ne kadar mükemmel yarattığı için Allahüteâlâyahamd etmeli! Böylece insanın imanı da kuvvetlenir.