Amin Maalouf, Doğu’dan Uzakta adlı romanında:” İnsanlar, Bir dinleri olduğu için ahlaka ihtiyacı kalmamış gibi davranıyorlar.” der. Bu sözü tekrardan hatırlamamın sebebi 118 ülkede faaliyet gösteren Uluslar arası Şeffaflık Örgütü’nün yayınladığı 2017 Yolsuzluk Algı Endeksinin çarpıcı sonuçlarını görmüş olmam. 2017 Yolsuzluk Algı Endeksine göre dünya üzerinde en az yolsuzluk yapılan ilk 20 ülke arasında bir tane bile Müslüman ülke yok.
Dünya üzerinde en çok yolsuzluk yapılan ilk 20 ülke’nin 17’sini ise Müslüman ülkeler oluşturuyor. Dünyada yolsuzluğun en az yapıldığı ilk 20 ülke şunlar: Yeni Zelanda, Danimarka, Finlandiya, Norveç, İsviçre, Singapur, İsveç, Kanada, Lüksemburg, Hollanda, İngiltere, Almanya, Avustralya, Hong Kong, İzlanda, Avusturya, Belçika, Amerika,İrlanda, Japonya. Yolsuzluğun en yaygın olduğu ülkeler ise şunlar: Somali, Güney Sudan,Suriye, Afganistan, Yemen, Sudan, Libya, Gine Bissau, Ekvator Ginesi, Kuzey Kore, Venezuela, Irak, Türkmenistan, Angola, Eritre, Çad, Tacikistan, Kongo Cumhuriyeti, Kongo, Kamboçya.
Yolsuzluk sıralamasında ülkemiz Türkiye ise 180 ülke arasında 81.sırada yer alıyor.
Yolsuzluğun Müslümanların çoğunlukta yaşadığı bu ülkelerde bu derece yaygın olmasının rapora göre bir takım sebepler yatmakta bunlar ise şunlar:1) Örgütlenme özgürlüğünün olmaması 2) Medyanın özgür olmaması 3) Yolsuzlukla mücadele sivil toplum örgütlerinin yetersiz kalması. 4) Hesap verilebilirliğin olmaması 5) Hukuk devletinin ve kamu yönetiminde şeffaflığın olmaması. Raporun dikkat çektiği hususlara daha yakından baktığımızda Müslüman ülkelerde yolsuzluğun neden bu denli yaygın olduğunu çok daha iyi kavrayabiliyoruz. Hukukun üstünlüğünün olmadığı, hesap verebilir bir devlet yönetiminin bulunmadığı, basın ,yayın ve ifade hürriyetinin kısıtlandığı ve sivil toplumdan bahsetmemizin mümkün olmadığı bir Müslüman dünya elbette yolsuzluk dışında başka bir şey üretemez. Çoğunluğu gayri Müslimlerin yaşadığı ülkelerin vatandaşları bireysel olarak daha ahlaklılar ve bundan ötürü daha az yolsuzluk yapıyorlar gibi bir yoruma asla kaçmıyorum. Batılı toplumlarda yaşayan bireyleri daha ahlaklı olmaya zorlayan batlı ülkelerde uzun yıllardan beri kökleşmiş olan denetimci sivil toplum örgütleri ve özgür basının var olması. Batılı toplumlarda yaşayan vatandaşlar eğer yolsuzluk yaparlar ise toplumdaki konumlarını kaybedeceklerini bildikleri ve bunun yanında hukuk sistemi tarafından sert bir biçimde cezalandırılacaklarını bildikleri için yolsuzluk yapmayı daha az göze alabiliyorlar. Ülkemizde ise yolsuzluk algısının giderek yükseldiğini görmemizin altında yatan sebepler başında kamu ihale mevzuatının son yıllarda bir çok kez değiştirilmesi, bir çok politikacının ve üst düzey devlet görevlilerinin yakınlarının liyakat ilkesine aykırı bir biçimde kamu görevlerine atanması ve bu konuda basında çıkan çok sayıda haberin bulunması.
Son yıllarda hukuk devleti, basın özgürlüğü, ifade ve örgütlenme özgürlüğü gibi alanlarda yaşanan gerilemeler anlaşılan o ki ülkemizde var olan yolsuzluk algısının daha da artmasına sebep olmuş gözüküyor. Kamu yönetiminde şeffaflığı temele almadan ortaya konulan her politika ülkemiz imajının biraz daha bozulmasından başka bir işe yaramamaktadır.
Yolsuzluğun ülkemizde ve İslam ülkelerinde en aza inmesinin formülü çok açık: güçlü sivil toplum, özgür basın ve gerçek bir hukuk devleti. Bu üç unsur olmadan yolsuzluğun yok edilebilmesi sadece ve sadece hayalden ibaret gözüküyor. Yolsuzluğun toplumda yaşayan herkesin hakkı olanın gasp edildiği bir düzen getirdiğini unutmamalıyız.
Bireylerin ahlaklı olmasını beklemek yerine onların ahlaklı davranmasını sağlayacak onlara her an denetlendiklerini hissini verecek kurumsal ve toplumsal bir yapı inşa etmeliyiz.